• Dêrsim’in kadim inançlarını ve ritüellerini konu alan “Hewtemal” oyunu Hannover’de izleyiciyle buluştu. Kirmanckî oyunu izleyenler “Bizi çocukluğumuza götürdünüz” diyerek, mutluluklarını dile getirdi.

Dêrsim’in kadim inançlarını ve ritüellerini konu alan “Hewtemal” oyunu, Hannover AKM’de izleyiciyle buluştu. Roza Kay Tiyatro Topluluğu tarafından sahnelenen oyunda, Dêrsim’de yaşayan bir ailenin gündelik yaşamı üzerinden bölgenin kültürel hafızası ve doğayla kurulan ilişki sahneye taşındı.

Yaklaşık 5 yıl önce kurulan Roza Kay Tiyatro Topluluğu, Hewtemal oyununu Almanya’da sergilemeye devam ediyor. Tamamen gönüllü bir çalışma ürünü olan Hewtemal oyuncuları, kaybolmaya yüz tutmuş kültürü yaşatmayı hedefliyor. PİRHA’nın haberine göre Köln, ardından Kirmanckî oyun Hannover’de izleyiciyle buluştu. Oyun, önümüzdeki günlerde İsviçre’de de sahne alacak.

Kültürel hafızayı koruma mücadelesi

Oyunculardan Fintoz Dikme, ana dilde üretimin önemine dikkat çekerek, “Ana dilde üretim yalnızca bir ifade biçimi değil, aynı zamanda kültürel hafızayı koruma mücadelesidir” dedi. Hewtemal ritüeline ilişkin ise “Bir karıncaya duyulan saygıdan, gök gürültüsüyle uyanan yılanın yeniden yeryüzüne dönüşüne kadar yaşamın döngüsünü anlatır. Bu, doğayla kurulan kadim bağın sembolüdür” ifadelerini kullandı. Kadim öğretilere de değinen Dikme, geçmişten aktarılan anlayışı şu sözlerle aktardı: “Gece su almaya giderken toprağa ayak uçlarınla bas; toprak doğurgandır, canı acımasın. Kurdu, kuşu uyandırma.”

Ana dilimizi korumalıyız

Hülya Şimşek ise konuşmasında Kirmanckî dilinin taşıdığı kültürel ve inançsal mirasa vurgu yaparak, “Bu dil yalnızca bir iletişim aracı değil. Hızır’ın dili olarak tanımlanan, içinde kadim bir ruhu barındıran bir mirastır. Bu dil kaybolmak üzere, onu yaşatmak için ne yapabiliriz bunu düşünmeliyiz” dedi.Sanatçı Gule Mayera da Hewtemal ritüelinin Alevi inancında, özellikle Dêrsim’de önemli bir yere sahip olduğunu belirterek izleyicilere teşekkür etti.

Seyirci memnun ayrıldı

Hewtemal oyunu izleyicilerden de beğeni topladı. Birgül Şimşek, oyunun kendisinde güçlü duygular uyandırdığını belirterek, “Bizi çocukluğumuza götürdünüz, çok mutlu ettiniz” dedi. Hewtemal geleneğinde paylaşmanın önemli olduğunu vurgulayan Şimşek, bu dönemde hazırlanan yemeklerin komşularla paylaşıldığını ifade etti.

Bir diğer izleyici Leyla Aras ise oyunun umut verici olduğunu belirterek, “Beni ve burada bulunan birçok kişiyi umutlandırdınız, çocukluğumuza götürdünüz” dedi. Aras, geçmişteki dayanışma kültürüne atıf yaparak, “Biz önce başkasını düşünen bir anlayışla büyüdük” ifadelerini kullandı.

 

* * *

Hewtemal nedir?

Dêrsim ve çevresinde doğanın uyanışı ve yaşamın yeniden başlaması olarak kabul edilen Hewtemal (Heftemal), mart ve nisan ayının başlangıcına yayılan bir zaman diliminde çeşitli ritüellerle kutlanıyor. Bölgeden bölgeye farklı tarihlere denk gelebiliyor. Alevi inancında doğanın dirilişini simgeleyen Hewtemal’da, yaşamın yeniden başladığına ve tüm varlıkların secdeye geldiğine inanılıyor. Bu nedenle evlerde büyük temizlik yapılır, ev mayası yenilenir. Akarsudan getirilen suyla yapılan banyonun ardından temiz giysiler giyilir. Ardından topluca mezarlıklar ziyaret edilir, dualar okunur, lokmalar dağıtılır ve köye dönüşte birlikte yemek yenir. Kara Çarşamba’da görülen bazı ritüeller de Hewtemal’da sürdürülür, kuşburnu dallarından yapılan halkadan geçme ve damlara taş koyma gibi uygulamalar bu günün gelenekleri arasında yer alır.