Uzun soluklu Barış ve Demokratik Toplum Süreci'nin ilk yasal adımı, devleti ve iktidarı önceleyen lafzına, içerikteki yanlışlıklarına ve kapsamındaki darlığına rağmen atılıyor

Aylardır tartışmaları süren 'çerçeve yasa' konusunda nihayet bir 'ortak' metne ulaşıldı ve "Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun Teklifi" olarak Meclis'e sunuldu.
12 maddeden oluşan ve tamamen silahsızlanmaya odaklanarak, buna göre infaz düzenlemelerini öngören kanunun yürürlüğe girmesi, devlet kurumlarının tespit ve teyidinin, MGK kararıyla resmileşmesi şartına bağlanıyor.
Komisyon ve Genel Kurul etaplarında da tartışılacak teklif, beklendiği gibi 'Kürt sorunu'na atıf yapmıyor; öngörülen infaz düzenlemelerini, sonrasını da işaret etmiyor. Teklif, AKP ve MHP'den sonra DEM Parti tarafından da imzalandı.

AKP'nin, MHP, Rêber Apo ve DEM Parti ile ilgili devlet kurumlarının da dahliyle müzakere ettiği 'çerçeve yasa', varılan uzlaşma sonucu "Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun Teklifi" olarak Meclis Başkanlığına sunuldu. Yaklaşık 360 imzalı teklif, Cuma günü Adalet Komisyonu'nda, ardından da Genel Kurul'da görüşülecek.

'Çerçeve yasa' üzerine varılan uzlaşı sonrası teklifi, dün son olarak yaklaşık bir buçuk saat süren AKP'nin kapalı Grup Toplantısı'nda ele alındı. AKP Genel Başkanvekili Efkan Ala, toplantı sonrasına AA'ya, "Bu sorunu kökten çözüp Türkiye, hedeflerine doğru emin adımlarla ilerleyecek. Atmosfer ve değerlendirmeler olumlu. Ciddi siyasal ve toplumsal destek var. Bu çalışmalar sonucunda da Türkiye, prangalarından kurtulacak. Hiçbir aksama ya da erteleme yok. Her şey öngörüldüğü biçimde devam ediyor. Bugün yasa teklifi sunulacak, görüşmeler başlayacak. Meclis tatile girmeden yasanın çıkmasını planlıyoruz. Bu da inşallah gerçekleşecek" dedi.

360 imzayla sunuldu

Öğleden sonra AKP Grup Başkanı Abdullah Güler, hem kanun hakkında bilgi verdi hem de Meclis Başkanlığına arz edildiğini duyurdu. Güler, öncelikle "Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan'a, Milliyetçi Hareket Partisi Genel Başkanı Devlet Bahçeli'ye, imza sahipleri olarak DEM Parti Grubu'na, CHP Grubu'na teşekkür ediyoruz. İmzalarını eksik etmeyen HÜDA PAR ve Yeni Yol Grubu'ndan milletvekillerimize" diye sıralayarak teşekkür etti. Güler, 360'a yakın imzayla teklifi Meclis'e sunduklarını belirterek, bir yıldır süren çalışmaları özetleyerek, teklifin detaylarını paylaştı.

Sunulan kanun teklifi

"Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun Teklifi", 12 maddeden oluşuyor. Teklifin ilk maddesi, amacını ve kapsamını belirliyor. Buradaki asıl kritik nokta, ilk maddedin ilk fıkrasındaki 'terör örgütü', 'bağlantılı her türlü oluşum' tanımları ile kanunun yürürlüğe girmesi için 'silah vemühimmatın teslimi', üstelik bunun 'tespiti' ve tespitin 'teyidi'nin Türk Milli Güvenlik Kurulu'nun resmi kararı şartına bağlanmasıdır. Yine aynı fıkradaki amacın, sadece 'soruşturma', 'kovuşturma' ve 'mahkumiyet'lere çerçevelenmesidir. Tamamı şöyle: "Bu Kanunun amacı, PKK/KCK terör örgütünün ve bununla bağlantılı her türlü oluşumun fiili varlığına son verdiğinin ve kontrolü altında bulunan her türlü silah ve mühimmatı teslim ettiğinin güvenlik kurumlarınca tespiti ve bu tespitin teyidine dair Milli Güvenlik Kurulu Kararının Resmi Gazete'de yayımlanmasını müteakip, yürütülen soruşturma ve kovuşturmalar ile verilen mahkûmiyet hükümlerinin infazının ertelenmesi işlemlerinin ve yapılacak diğer işlemlerin belirlenmesidir."

İkinci madde, kanun hükümlerinin PKK/KCK ile sınırlı tutulduğu vurgulanıp kapsadığı 'suçlar' tanımlanıyor. Şöyle: "PKK/KCK terör örgütünü kurma veya yönetme, örgüte üye olma veya bilerek ve isteyerek yardım etme ve örgütün propagandasını yapma suçları ile bu örgütün faaliyeti kapsamında işlenen suçları ve bu örgüt lehine işlenen 7/2/2013 tarihli ve 6415 sayılı Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanunda düzenlenen suçları kapsar."

Ertelemeler

Soruşturma ve kovuşturmaların ertelenmesi, teklifi 3. maddesinde, üç fıkra (maddenin kendi içindeki bölümler) olarak sıralanıyor. ilki özetle şöyle:

* Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen kasten öldürme suçu ile 1/6/2005 tarihinden önce işlenen müebbet hapis veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlardan dolayı yürütülen soruşturma ve kovuşturmalar hariç olmak üzere, üst sınırı 15 yıl veya daha az cezayı gerektiren suçlardan dolayı yürütülen soruşturma ve kovuşturmalar 5 yıl; 15 yıldan fazla hapis cezası ile müebbet hapis veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlardan dolayı yürütülen soruşturma ve kovuşturmalar 10 yıl süreyle ertelenir. Erteleme süresi içinde dava zaman aşımı işlemez.

Ertelemenin kaybı

Teklifin 5. maddesinde, erteleme kararının verildiği tarihten itibaren suç işlenmesi halinde kaldırılıp soruşturma ve kovuşturmaya devam edileceği belirtiliyor. Mahkûmiyet halinde verilen cezanın infazı, ertelenemediği gibi mahkûmiyet hükümlerinin tüm sonuçları doğuyor. Belirtilen süre suç işlenmeksizin geçirildiği takdirde ise kovuşturma yapılmasına yer olmadığı veya düşme kararı verilir.

Mahkumiyetin ertelenmesi

Teklifin 6. maddesinde ise örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen kasten öldürme suçundan mahkûm olanlar ile 1/6/2005 tarihinden önce işlenen suçlar nedeniyle müebbet hapis veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olanlar hariç olmak üzere, 15 yıl veya daha az hapis cezasına mahkûm olan hükümlülerin cezalarının infazı 5 yıl süreyle; 15 yıldan fazla hapis cezası ile müebbet hapis veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olan hükümlülerin cezalarının infazı 10 yıl süreyle infaz hâkiminin kararıyla ertelenir. Burada erteleme sürecinde suç işlenmesi halinde cezanın infazının devamına karar verilir. Belirtilen süre suç işlenmeksizin geçirildiği takdirde verilen ceza infaz edilmiş sayılır.

Uygulamanın takibi

Kanun kapsamındaki faaliyetlerin uygulanmasının takibi ve değerlendirilmesi konusu 7. maddede anlatılıyor. Kanunun Resmî Gazete'de yayımlanmasını müteakiben, Cumhurbaşkanı Yardımcısı'nın başkanlığında Adalet Bakanı, Dışişleri Bakanı, İçişleri Bakanı, Milli Savunma Bakanı, Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri, MİT Başkanı ve MGK Genel Sekreteri'nden müteşekkil Kurul tarafından yapılır. Kurul tarafından alt komisyonlar oluşturulabilir, bakanlık, kurum ve kuruluşların temsilcileri ile gerekli görülen kişiler Kurul ve komisyon toplantılarına davet edilebilir. Kurulun gerekli görmesi halinde adlî, idarî ve yasal düzenlemeler konusunda talepte bulunulur. Kurul tarafından gerekli görülmesi halinde; soruşturma ve kovuşturmalar nedeniyle doğan hak yoksunluğunun tüm sonuçlarıyla ortadan kaldırılması, sulh ceza hâkimliğinden veya mahkemesinden; mahkûmiyet hükümleri nedeniyle doğan hak yoksunluğunun tüm sonuçlarıyla ortadan kaldırılması, infaz hâkimliğinden talep edilir.

İzlemek üzere

Türkiye Meclisi Başkanlığınca bu kanun kapsamındaki faaliyetleri izlemek üzere İzleme Komisyonu kurulması öngörülüyor. İzleme Komisyonu, kanun kapsamındaki faaliyetleri izler ve tavsiyelerde bulunabilir. Kurulun sekreterya hizmetleri Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği tarafından yerine getirilir.

Uygulama süresi

Teklifin 9. maddesinde uygulama süresi belirleniyor. Buna göre; MGK kararı Resmi Gazete'de yayımlandıktan itibaren 6 ay içinde bulundukları yerdeki Cumhuriyet başsavcılıklarına veya Kurul tarafından görev verilen kurumlara yazılı olarak bildirenlere uygulanır.

Görev ve sorumluluk

Teklifin 10. maddesinde bu kanun kapsamında verilen görevlerin, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarınca ivedilikle yerine getirileceğinin altı çiziliyor; verilen görevleri yerine getiren kişilerin bu görevleri nedeniyle hukukî, idarî veya cezaî sorumluluğunun doğmayacağı taahhüt ediliyor.

Teklifin son maddesi ise "Bu Kanun hükümlerini Cumhurbaşkanı yürütür" denilerek tamamlanıyor. HABER MERKEZİ

***

Kanunlaşıp uygulanabilirse

Kanun uygulanabilirse sadece PKK ve KCK'li olanları değil, bu yapılarla bağlantısı kurulanları da kapsayacak, yurt dışındaki sürgünler ve tutsakların önü açılacak.

Teklifi analiz eden T24'ten Gökçer Tahincioğlu, sorularla daha iyi anlaşılmasını sağlamaya çalıştı. Özetle şöyle:

Başka örgütleri de kapsıyor mu?

Teklif, doğrudan PKK/KCK için hazırlandı. Farklı örgütler kendini feshetme, varlığına son verme kararı alsa bile kanundan faydalanamayacak.

Kapsam dışı için neden bu tarih?

Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen kasten öldürme suçu ile 1 Haziran 2005'ten önce işlenen müebbet hapis veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlardan dolayı yürütülen soruşturma ve kovuşturmalar kapsam dışında bırakılıyor, çünkü Rêber Apo dahil örgüt yöneticilerinin yeniden yargılanmaları halinde yasadan yararlanmaları söz konusu olmayacak. Bununla birlikte kasten öldürme suçu bütünüyle kapsam dışında tutularak, “öldürme” şartı getirildi.

Ya silahlı eylemlere katılanlar?

Bir insanı öldürüp öldürmediği esas alınacak. Devletin bu yönde bir tespiti yoksa silahlı eyleme katılmış olsa bile yasadan yararlanabilecek.

Tutsaklar serbest mi kalacak?

Erteleme kararı verilecek suçlarla ilgili tutuklama ve adli kontrole ilişkin koruma tedbirleri koşullarının bulunması halinde kaldırılacak. “Koşulların bulunması” konusundaki kararı hakimler verecek. Dava üst mahkemelerde devam ediyorsa bozma kararı verilecek. İlk derece mahkemesi de erteleme kararı vererek, kanunu uygulayacak.

Kesinleşen cezalar kalkacak mı?

Davası devam edenlerde olduğu gibi cezaya mahkum edilenlerde de ceza erteleme yoluna gidilecek.

Siyaset yolu da açılabilecek mi?

Evet, kanun teklifi bu olanağı da sağlıyor. Oluşturulacak kurul, dönemsel olarak erteleme kararlarını değerlendirecek. Gerek görürse soruşturma/kovuşturma/mahkûmiyet nedeniyle doğan hak yoksunluklarının tüm sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasını sulh ceza hâkimliği/mahkeme/infaz hâkimliğinden talep edebilecek. Bu karar verilirse cezası ve davası ertelenenlere siyaset yolu da açılmış olacak.

Kurul, bu kararı hemen mi alacak?

Hayır. Bu noktada süre şartı da konuldu. 5 yıl olarak verilen erteleme kararları bakımından kararın verildiği tarihten itibaren 2 yıl ve 10 yıl olarak verilen erteleme kararları bakımından ise üç yıl geçtikten sonra bu yol işletilebilecek.

Demirtaşları ve sürgünleri kapsıyor mu?

Evet, konulan kriterler başta Selahattin Demirtaş olmak üzere eski HDP’li siyasetçilerin yargılandığı Kobanê Kumpas Davası'nı ve bu davada verilen cezaları da kapsama alıyor. Avrupa’da bulunan eski siyasetçiler de kanundan yararlanarak geri dönebilecek. Cezaevindekiler de konulan kriterlere göre kanundan faydalanabilecek. Kanun bu yönüyle sadece silah bırakanları değil, PKK nedeniyle "terör suçu"ndan yargılanan hemen her ismi kapsama alıyor.