• Tüzüklerinde Kürtçe atölyeler açabilecekleri belirtilen derneklerin eğitim etkinlikleri “kurs” kategorisinde değerlendirilip “tüzüğün ihlal” edildiği iddia ediliyor. Ceza yağdırılıyor.

MIHEME PORGEBOL/İSTANBUL

Kürtçe eğitim faaliyetleri yürüten dernekler ve kültür merkezleri, mevzuat ve idari uygulamalar nedeniyle çeşitli yaptırımlarla karşı karşıya kalıyor. Tekirdağ’da faaliyet gösteren Mezopotamyalılar Dil ve Kültür Araştırma ve Geliştirme Derneği’ne 520 bin TL, İzmir’deki Avesta Dil Derneği’ne 450 bin TL, Wan’daki Dil Kültür ve Sanat Araştırmaları Derneği’ne de 450 bin TL para cezası kesildi.

Dernekler, tüzüklerinde Kürtçe atölyeler açabilecekleri belirtildiği halde Kürtçeye dönük eğitim etkinlikleri “kurs” kategorisinde değerlendiriliyor ve “tüzüğün ihlal” edildiği iddia ediliyor. Tekirdağ’daki derneğin Eşbaşkanı Ali Kaya, cezanın gerekçesini şöyle paylaştı: “Kimi kursiyerlerimiz eğitim sırasında kişisel sosyal medya hesaplarından paylaşımlar yapmışlar. Yetkililer o paylaşımları getirip bize ‘Burada ders veriyormuşsunuz. Verebilirsiniz ama şartlarını yerine getirmelisiniz’ dediler. Öyle şartlar koyuyorlar ki, aslında bize dersane ve özel okul koşullarını dayatıyorlar. Biz de bu şartları sağlayabilecek durumda değiliz. Ayrıca biz zaten tüzüğümüzde belirtildiği gibi ‘dil geliştirme derneği’ statüsündeyiz.”

Kürtçe ders bir ihtiyaç

Cezaya itiraz edip iç hukuki süreci işlettiklerini belirten Kaya, “Umutluyuz” diyerek, çıkacak sonucu beklediklerini söyledi. Derneği 2025'te Trakya bölgesinde kendi dil ve kültürlerini yaşatabilmek adına kurduklarını belirten Kaya, şunları söyledi: “Trakya’daki diğer dernek ve kurumlarla fikir alışverişinde bulunduk. Bir ihtiyaçtan kaynaklı olarak derneğimizi kurduk. Fakat mevcut durumda rağbeti yetersiz görüyoruz. Daha çok yeniyiz ve istediğimizi yakalayacağımıza inanıyoruz. Sonuçta burası ile Kürdistan arasında çok fark var. Şırnak’ta herkes Kürt olduğunu söyleyebilir, siyasi duruşunu ortaya koyabilir ama Trakya’da herkes rahatlıkla söyleyemez. Bu nedenle hem toplumsal anlamda hem de kurumumuz adına yönetimsel anlamda birçok eksiğimiz var. Önümüzde uzun bir yol var. Ağır ağır da olsa bunu sürdüreceğiz.”

Mezopotamyalılar Dil ve Kültür Araştırma ve Geliştirme Derneği halihazırda haftada iki gün Kürtçe dil eğitimine dönük etkinlikler düzenliyor. Etkinliklerin iki eğitmeni ve 30’dan fazla katılımcısı mevcut. Dernekte bunların yanında erbane ve bağlama gibi çeşitli enstrüman eğitimleri de veriliyor.

Avesta Dil Derneği de

Benzer şeyler yaşayan bir diğer dernek de İzmir’deki Avesta Dil Derneği. Öncesinde Kurdî-Der bünyesinde faaliyet gösterirken 2016'da Kurdî-Der’in KHK’yla kapatılmasının ardından 2018’de kuruldu. Dernek Eşbaşkanı Ramazan Kaygısız, “Dernek, başlangıçta biraz güçsüzdü. 2024 yılına kadar çok aktif değildi. Sürekli yer değiştiriyordu. Fakat 2024 yılında bir bina kiralayıp çalışmaları güçlendirdik. Şimdi de bu binada Kürtçe derslerimizi yapıyoruz. Halihazırda 2 sınıfımız var. Bunun dışında İzmir’in dört farklı ilçesinde de sınıflarımız var.  Eğitmenlerimiz oralara gidip dersler veriyor. Şu an dört eğitmenimiz var. Önümüzdeki dönemde bu sayıyı ikiye katlamayı hedefliyoruz. 50’ye yakın da öğrencimiz var” dedi.

Kendilerine de Temmuz 2025'te 450 bin TL ceza kesildiğini hatırlatan Kaygısız, şöyle konuştu: “Derneklere uygulanan prosedür neyse biz de o prosedürlere uygun şekilde başvurumuzu yapıyoruz. Fakat Kürt diline dönük çalışmalar devreye girince koşullar farklılaşıyor. Bizim dernek tüzüklerimizde eğitim var. Dil ve kültür atölyeleri yapabileceğimize dönük ibareler var. Biz çalışmalarımızı kurs değil, Kürtçe Dil Atölyesi şeklinde yapıyoruz. Bize kesilen cezaların birçoğu kurs verdiğimiz gerekçesiyle kesiliyor. ‘Kurs veriyorsanız dersane şartlarına uygun bir tüzüğünüzün olması gerek’ diyorlar. Biz de bu koşulları yerine getiremiyoruz çünkü çok maliyetli. Aynı ceza Van’da da Tekirdağ’da da kesildi. Bize dersane muamelesi yapmak istiyorlar. Oysa biz dil ve kültür üzerine araştırmalar yapan bir derneğiz. Gelirimizi çoğunlukla öğrencilerimizin ödemeleri ve bağışlardan sağlıyoruz. Bunun dışında da gelirimiz yok. Ticari bir kazancımız da amacımız da yok.”

Yasa ve kanunla düzenle

Bütün bu uygulamaların siyasi çelişkiler ve toplumda güvensizlik yarattığını vurgulayan Kaygısız, “Devletin söyledikleriyle yaptıkları tutarsız. Konu Kürt olunca devlet samimi değil. Devlet, Kürtleri kabul ediyor, ‘Kürt haklarını tanıyorum’ diyor ama Kürtçe söz konusu olunca duruyor. Devletten Kürtçenin statüsünü tanımasını bekliyoruz. Madem Kürtlerin varlığını kabul ediyorsun, öyleyse neden dil haklarını reddediyor, yasa ve kanunlarını neden buna göre düzenlemiyorsun” diye sordu.

Meselenin özü dil ve kültürde

Kürtlerin mücadelesinin öncelikle dilin statüsü için olduğunu belirten Kaygısız, şunları ekledi: “Özellikle biz dil kurumları dilin statüsü için ısrarcıyız. Dil bizim için kırmızı çizgidir. Her ne kadar bugün devletin süreç bağlamında adımlar atacağı ve yasal düzenlemeler yapacağı söylense de Kürt meselesinin özü, Kürtlerin dil ve kültürlerini özgürce yaşatamamasında yatıyor. Burada bir tıkanma var. Tamam, tutsaklar özgürleşmeli ve diğer birçok siyasi hak karşılanmalı fakat asıl atılması gereken adım dil ve kültür hakları konusundadır, çünkü mesele burada düğümleniyor. Biz de bu nedenle bu alandaki mücadelemizde ısrarcıyız.”

ARSİSA’ya ceza verilmişti

Wan’ın Erdîş (Erciş) ilçesinde faaliyet gösteren Dil Kültür ve Sanat Araştırmaları Derneği’ne (ARSİSA) de 4 Nisan'da Türk Milli Eğitim Bakanlığı tarafından açılan soruşturma kapsamında "izinsiz eğitim öğrenim faaliyetinde bulunma” gerekçesiyle 450 bin TL para cezası kesildi. Dernek, cezaya karşı dava açtı ve sonucunu bekliyor.

* * *

Gazeteci Üçar’a hapis

Gazeteci Mehmet Üçar’a “Örgüt propagandası yapmak” iddiasıyla 1 yıl 6 ay hapis cezası verildi. 

Üçar’a, (Miheme Porgebol) Yeni Özgür Politika ve PolitikArt’a yazdığı yazılar nedeniyle “Örgüt üyesi olmak” iddiasıyla açılan davanın 5. duruşması, Batman 2. Ağır Ceza Mahkemesi’nde görüldü. Mahkeme, Mehmet Üçar’a “Örgüt propagandası yapmak” suçundan 1 yıl 6 ay 11 gün hapis cezası verdi. Mahkeme, Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması’na (HAGB) karar verdi.