• Tirş û Tehl, Kürtçede ilk komedi kulübüdür. Komedinin amacı herkesi güldürmek değil bazı şakalarımız bazı kişilere ekşi ve acı gelecektir. Tamamen Kürt olduğumuz için doğal olarak Kürtçe yapıyoruz. Karışık yapılsaydı Kürtçenin Türkçe karşısında şansı olmazdı, zamanla Kürtçe yine azınlıkta kalırdı.
  • İyi komedyen yetişmesi için emek ve zaman şart. İlk festivali desteksiz yaptık, kayyum belediyesiyle çalışmak istemedik. Kurumsal destekten çok kendi öz gücümüze ihtiyacımız var. Bağları güçlendirip yeni komedyenler yetiştirmek ve festivale devam etmek istiyoruz.

BARAN DESTAN/AMED

Saqo Kolektifi, 2022 yılında Kürtçe komediye gönül vermiş beş genç tarafından kuruldu. Aynı yıl “ekşi ve acı” anlamına gelen Tirş û Tehl adıyla yola çıkan grup başta Batman olmak üzere farklı şehirlerde Kürtçe stand up gösterileri düzenlemeye başladı. Kuzey Kürdistan’ın ilk Kürtçe stand up kulübü olan Tirş û Tehl geçtiğimiz yıl 10-14 Aralık tarihleri arasında Batman’da ilk festivalini gerçekleştirdi. Festivalin devamını getirmek isteyen kolektif bir yandan Tirş û Tehl ile bağlarını daha da güçlendirmeyi diğer yandan yeni komedyenlerin yetişmesine katkı sunmayı hedefliyor. Bu amaçla her ay düzenlenen açık mikrofon etkinlikleriyle Kürtçe mizah yapmak isteyen herkese sahne açılıyor.

Aram Dildar, Erdal Kaya, Dîyar Adîn, Pelda Bal, Robin Özel ve çok sayıda hunermend, Tirş û Tehl sahnesinde izleyiciyle buluşuyor.

Tirş û Tehl Genel Koordinatörü Robîn Ozel ile Kürtçe stand up yapmanın zorluklarını, Tirş û Tehl’in çalışmalarını ve kolektifin geleceğe dair hedeflerini konuştuk.

Tirş û Tehl’i kurma fikri nasıl ortaya çıktı? Neden bu ismi tercih ettiniz?

Tirş û Tehl stand up, Kürtçede ilk komedi kulübüdür. Fikir, beş kişilik bir arkadaş grubunda bir arkadaşın stand up yapmak istemesi  en azından denemek istemesi  ve bunu Kürtçe yapmak istemesinden zorunlu olarak doğdu. İsmi seçmemizin nedeni komediye bakış açımızdan kaynaklanıyor sanırım. Bize göre komedinin amacı herkesi güldürmek değil. Bazı şakalarımız, bazı kişilere ekşi ve acı gelecektir.

Tirş û Tehl olarak temel amacınız nedir? Sadece komedi mi, yoksa Kürtçenin sahnede yaşatılması mı?

Amacımız iyi komedyenlerin yetişmesini sağlamak, onlara bu yolculukta eşlik etmek ve alan açmak. Festivallerle Kürt komedyenlerin bağlarını güçlendirmek. İlk Kürtçe (Kurmancî) stand up Festivali’ni de 2025’in Aralık ayında Batman’da düzenledik. Bu bizim üzerimize düşen görev ama biliyoruz ki bu başka birçok kapı açacak. stand up yaparken amacımız elbette stand up yapmak bunu da doğal olarak kendi dilimizde yapıyoruz.

Stand up’ı tamamen Kürtçe yapma kararınız sizin için ne ifade ediyor?

Bu soru bazen bir Türk komedyene neden sorulmuyor diye düşünüyorum. Tamamen Kürt olduğumuz için doğal olarak Kürtçe yapıyoruz. Eğer Tirş û Tehl’de Kürtçe Türkçe karışık stand up yapılsaydı, Kürtçenin Türkçe karşısında hiçbir şansı olmazdı. Zamanla sadece Türkçe bilenlerin ağırlıkta olduğu, Kürtçenin yine azınlıkta kaldığı bir yere dönüşürdü. Bunun olmasını istemedik.

Kürtçe mizah üretirken hangi konulardan besleniyorsunuz?

Her şey mizah konusu olabilir, olmalı da. Ama maalesef bazı konularda hassasiyetlerden dolayı oto sansür uyguluyoruz. Sınırların olmasına karşıyız ama maalesef toplumsal gerçeklikleri de göz önünde bulundurmak zorunda kalıyoruz. Oysa bir kişi istediği şekilde şaka yapabilmeli, en fazla sevmezsiniz, dinlemezsiniz. Tirş û Tehl’de daha çok kültürel ritüeller, toplumsal hayattaki absürt taraflar ve siyasi olaylar şaka konusu oluyor

Farklı Kürtçe lehçeleri konuşan komedyen ve seyirciyle karşılaşıyor musunuz?

Farklı lehçeleri bilen seyirciyle karşılaştık ama onlar da Kurmancîyi anlıyordu. Özellikle Zazakî lehçesinde bir setin olmasını isterdik. En büyük engellerden biri, dildeki bazı kelime farklılıkları.

Açık mikrofon etkinlikleri nasıl işliyor?

Açık mikrofonlar adı üzerinde herkese açık. Ayda bir Batman’da yapıyoruz. Önceliğimiz komedyenlerimiz ama gerçek anlamda komediyi seven ve gelişime açık birinin gelmesi bizi heyecanlandırıyor. Yeni gelenler bazen aceleci davranıyor, heyecanlarını anlıyorum ama iyi bir komedyenin yetişmesi için kesinlikle emek ve zaman gerekli. Kürtçe stand up çok yeni ve alışık olunmayan bir şey, o yüzden işimiz biraz zor açıkçası. Bazen seyirci formatı ilk kez gördüğü için nasıl davranacağını bilemiyor, bazen de stand up kültürünü sevmiyor. İlk deneyimlerinin kötü geçmemesi için elimizden geleni yapıyoruz ama bu işin doğası gereği garanti veremiyoruz.

Kadın komedyenlerin Tirş û Tehl’deki yeri nasıl?

Kadın komedyen olarak Pelda Bal var. Tirş û Tehl’in ilk kuruluş aşamasında da emeği geçti, hâlâ bizimle devam ediyor. Yaşadığı zorlukları daha çok sosyal medyada görüyoruz. Maalesef bazı konularda erkekler kadar rahat olamadığını da hissediyorum.

Gösterileriniz sırasında sizi en çok etkileyen seyirci tepkisi ya da unutamadığınız bir an oldu mu?

Rojava’dan gelen iki kişi bir gösteriden sonra bizi tebrik etmek için gelmişti, o an çok duygulanmıştım. Genel olarak seyirci bize çok değer veriyor ve bu bizi gerçekten motive ediyor.

Bir komedyen olarak kendinizi geliştirdiğinizi en çok hangi anlarda hissediyorsunuz?

İyi geçen bir geceden sonra herkes bunu söyler sanırım ama önemli olan, kötü geçen bir geceden sonra samimi bir şekilde değerlendirip “neyi daha iyi yapabilirdim” demek. Ben bunu yapabildiğimde kendimi daha iyi hissediyorum; ama bu işte “ben oldum” diye bir noktanın olmadığını da biliyorum.​

Kürtçe mizahın daha geniş kitlelere ulaşması için sizce neler yapılmalı?

Bizim kurumsal destekten çok kendi öz gücümüze ihtiyacımız var. Elbette festival gibi ciddi organizasyonlarda belediyelerin desteğine ihtiyaç duyuyoruz. İlk festivali desteksiz yaptık, çünkü kayyum belediyesiyle çalışmak istemedik.

Tirş û Tehl’in önümüzdeki yıllara dair hedefleri neler?

Festival düzenledik, düzenlemeye devam etmek istiyoruz. Bağlarımızı daha da güçlendirmek, yeni komedyenlerin yetişmesini sağlamak istiyoruz. Komedinin başka alanlarında da (dizi, film gibi) yer alacağız.