Kandil’de gerillalarla 10 gün

On gün boyunca tekrar tekrar karşıma çıkan ve hala zihnimdeki yerini koruyan soru şuydu: “Türkiye toplumu bize hazır mı?”

• Biz gerillaların sürece nasıl baktığını merak ediyorduk. Onlar ise Türkiye’de nasıl karşılanacaklarını… Birlikte kurdukları kolektif hayatın içinden, henüz koşulları belli olmayan, her anlamıyla risklerle dolu, belirsiz başka bir hayatı düşünmeye çalışıyorlardı.
• Öcalan’ın son metinlerini, yeni paradigmayı, komünlerin nasıl kurulabileceğini, toplumun nasıl demokratikleşebileceğini tartışan gerillalar için değişim yeniydi. Dışarıdan bakınca belirsizlik olarak görünen şeyin içinde, uzun yıllardır aynı mücadelede bulunan insanlar da yeniyi anlamlandırmaya çalışıyordu. Bugünün koşullarında nasıl örgütlenebileceğini, bu yönelimin hangi çalışmalarla karşılık bulacağını düşünüyorlardı.
• İstisnasız tüm gerillalar, dağdan ayrılmanın temel şartını aynı ifadeyle tekrarlıyordu: “Önderliğimizin özgür çalışır ve yaşar koşullara sahip olması.” Bu koşula ilişkin ısrarlarını da “Bu koşul sağlanmazsa bir gerilla dahi dağlarını bırakmayacak” diye dile getiriyorlardı. Benim dönüşüm bir biletle mümkün oldu. Onlarınki ise günler boyunca konuştuğumuz koşullara, kararlara, henüz cevabı olmayan sorulara bağlıydı.

RENGİN AZİZOĞLU

Bahçede otururken bir gerilla elinde yeni koparılmış dört armutla yanımıza geldi. En güzelini seçip misafir olduğum için bana uzattılar. Aldım, düşünmeden ısırdım. Ne kadar lezzetli olduğunu söylemek için kafamı kaldırdığımda, kalan üç armut dilimleniyor, oradaki herkese birer parça veriliyordu. Bıçağı aldım, ısırdığım kısmı ayırıp kalanını dilimleyerek ortaya koydum.

Kandil’de geçirdiğim on günün ardından aklımda kalan sahnelerden biri bu. Komünal yaşam üzerine uzun konuşmalar yaptık. Fakat bazen bir davranış, konuşurken tarif etmeye çalıştıkları şeyi kendiliğinden görünür kılıyordu. Bir ceviz kırıldığında içi yanındakilere dağıtılıyor, masadan kalkan yalnız kendi bardağını almıyor, birinin yetiştiremediği işe düşünmeden başkası el atıyordu. Bana verilen armudu düşünmeden ısırmamla onların kalanları bölüşmesi arasında, orada anlamaya çalıştığım hayata dair bir şey vardı.

Bir diğer yandan sohbetler sık sık bu kollektif yaşamın geleceğine uzanıyordu. On gün boyunca tekrar tekrar karşıma çıkan ve hala zihnimdeki yerini koruyan soru şuydu: “Türkiye toplumu bize hazır mı?”

Biz gerillaların sürece nasıl baktığını merak ediyorduk. Onlar ise Türkiye’de nasıl karşılanacaklarını… Birlikte kurdukları kolektif hayatın içinden, henüz koşulları belli olmayan, her anlamıyla risklerle dolu, belirsiz başka bir hayatı düşünmeye çalışıyorlardı. Orada kalmak, dağdan ayrılmak, yeniden toplum içinde çalışmak herkes için aynı duyguyu taşımıyordu tabii.

Uzaktan baktığımız bir yere giderken

Irak’ın Süleymaniye kentine vardığımızda saat gece yarısı geçmişti. Yanımda bir meslektaşım da vardı. Kafamda yapmak istediğim haberler, soracağım sorular dönüp duruyordu. Hangisini gerçekleştirebileceğimi, kimlerle görüşebileceğimi henüz bilmiyordum. Otele yerleştik, fakat pek uyuyamadık.

Ertesi gün yola çıktığımızda saat ikiyi geçmişti. Benim Kurmancîmle şoförün Soranîsi arasında birbirimizi anlamaya çalışıyor, geçtiğim yerleri soruyordum. Dukan Gölü göründü. Ranya’nın nerede olduğunu öğrendik. Yol boyunca koçerlere rastladık. Şoför, yakında döneceklerini söyledi.

YNK’nin üç kontrol noktasından sonra şoför, çekimi durdurmamın daha iyi olacağını söyleyince HPG kontrolüne ulaştığımızı anladım. Neredeyse elli yıllık bir hareketin kalbine giderken zihnimde daha gösterişli bir giriş vardı. Karşımızda sade bir kulübe, birkaç fotoğraf ve bayraklar vardı. İsimlerimiz önceden bildirilmişti. Selamlaştık, geçtik.

Çevrenin görüntüsü bir anda değişmedi. Yine köy yollarından ilerliyorduk. Fakat tepelerde HPG, YJA-Star ve PKK bayraklarını, yaşamını yitirenlerin fotoğraflarını, dağa işlenmiş Abdullah Öcalan portresini görmek, uzaktan bildiğim bir yerin içinde olduğumu hissettiriyordu. 

Çiçeklerin gündüzü

İlk gece bir köylünün evinde ağırlandık. Ertesi gün, bir süre yaşamlarına ortak olacağımız basın komününe geçtik. O ana kadar yaşamın nasıl bir mekana yerleştiğini henüz bilmiyordum. Fenerler çıktı. Dağın içine açılmış karanlık geçitten yürüdük. Işığa ulaştığımızda, geniş bir mutfaktaydık: fırın, ocaklar, fayanslar, yıkama ve durulama için kullanılan iki lavabo. Dağın içine yerleştirilmiş bir ev. İçeride yemek yenilen, televizyon izlenen, birlikte oturulan bir salon vardı.

Dağın içine açılmış bu mekanlara şikeft diyorlar. Bazı görüntülerini daha önce izlesek de içeri girene kadar günlük hayatın nasıl incelikle yerleştirildiğini gözümde canlandıramamıştım. Sonraki konuşmalarda buraları nasıl gördüklerini şu sözle anlattılar: “Buralar bizim barınaklarımız değil, yaşam alanlarımız.”

Odalarının olduğu bölüme uzanan koridorlar çiçeklerle doluydu. Çiçek tepelerinde ışıklar takılı. Gündüz yakıyor, akşam söndürüyorlar. Bir gerilla, çiçekleri nasıl yaşattıklarını anlatıyor: “Onları kandırıyoruz, onlar da kanıyor.”

Duvarlarda gerillaların yaptığı resimler ve başka sanat çalışmaları da vardı. Koridor, odalara ulaşmak için geçilen bir yer olmanın yanında çalışmaların sergilendiği bir sergi alanıydı.

Nem ve soğuk da aynı hayatın içindeydi. Dağın içinden sızan suyu yönlendirmek için kanallar açılmış, damlamasın diye brandalar çekilmişti. Odalarda nem cihazları ve ısıtıcılar her daim açık. Yağmur mevsimi yaklaşırken dışarıda da su kanalları açılıyor, içeriyi su basmaması için hazırlık yapılıyordu. Bir iş bitince bakım gerektiren başka bir yer çıkıyordu. 

Sofraya katılmak

İlk gün mekanın ayrıntılarına bakarken gördüğüm emek, sonraki günlerde günlük akışın içinde daha da belirginleşti. Kaldığım basın komününde sabah yaklaşık beş buçukta “rojbaş” sesleriyle uyanıyorduk. Altıda kahvaltı, ardından herkesin kendi çalışmasına döndüğü saatler. Gün içinde kimi bilgisayar başındaydı, kimi çekime gidiyor, kimi bir yeri onarıyor, kimi çiçeklerle ilgileniyordu. Akşam ortak alanda haberler izleniyor, sohbet ediliyor, tavla oynanıyordu. Benim de katıldığım ‘kelime oyunu’, bu akşamların benim açımdan ekstrası oldu.

Bir kadın ve bir erkek lojistik sorumlusunun yemek listesini eldeki ürünlere göre düzenlediğini anlattılar. Nelerin önce tüketilmesi gerektiği, hangi ürünün bozulmak üzere olduğu hesaba katılıyordu. Domates çoksa bir süre domatesli yemekler yeniyordu. Tedarikin güç olduğu dağlarda, eldeki malzemeyi korumak ve dengeli tüketmek başlı başına bir işti.

Ortak hayatın içinde farklı geçmişler ve tercihler de vardı. Yirmili yaşlarının başında olan da vardı, otuz yıldır harekette bulunan da. Yeni katılanlarla farklı alanlarda uzun yıllar çalışmış kişiler aynı sofrada bir araya geliyordu. Kurmanci gündelik konuşmaların ortak diliydi. Arap ve Türk gerillalarla da tanıştım.

Sofrada başlayan özen, yemek bittikten sonra da sürüyordu. Yemek atıkları diğer çöplerden ayrılıyor, organik atıkların gübre olarak değerlendirildiği anlatılıyordu. Diğer çöplerin ise biriktirilip yakıldığını söylediler. Doğaya ilişkin hassasiyetlerini yalnızca sohbetlerde duymadım. Yürürken yol üzerindeki çöpleri topladıklarını gördüm. Bir yerde, “Burayı daha geçen gün temizledik” diye söylendiler.

Bu dikkatin savaşla ilişkisini, tünel savaşları üzerine konuştuğum bir komutanın sözlerinde de duydum: “Ağaçlar bizim yoldaşımız oldu.” Korunabildikleri, varlıklarını sürdürebildikleri çevreyle ilişkisini böyle tarif ediyordu.

 Sırtında bir dağ

Kandil’de gördüğüm bütün şikeftler, kaldığım basın komününe benzemiyordu. Bir başka şikeftte daha uzun ve karanlık bir geçitten yürüdük. İçerisi loştu. Taş duvarlar açıktaydı. Basın komünündeki kaplamalar ve geniş ortak salon yerine duvar boyunca uzanan oturma yerleri vardı. Kadın savaşçılarla selamlaştık.

Burada dağın ağırlığını daha fazla hissediyordum. Loşluk, taş duvarlar, karanlık geçitler ve imkanların darlığı yaşamın hangi koşullarda dağın içine taşındığını daha fazla düşündürüyordu. Savaş gerçekliği tüm zihni ve bedeni kaplıyordu.

Savaşın hayatlarını nasıl biçimlendirdiğini, tüneller üzerine yaptığım görüşmelerde de dinledim. YJA-Star komutanıyla yürürken yerdeki bir palamudu göstererek yiyecek bulamadıkları zamanlarda bunlardan çok yediklerinden, midelerinin nasıl etkilendiğinden söz etti. Bir küçük 330 ml suyla bir hafta geçirmeleri gereken günleri anlattı. Tünelleri anlatanlar, kazmayı, suyu yönlendirmeyi ve içeride yaşamayı deneme yanılmayla öğrendiklerini söylediler. Bu alanların nasıl oluşturulduğunu anlatırken kaybettikleri arkadaşlarını da anmadan geçmiyorlardı.

Kararı onlar da televizyondan öğrendi

Buraya nasıl geldiklerini anlatan hikayelerin ardından, sohbetler bugün önlerinde duran başka bir karara geliyordu. Yıllardır sürdürdükleri mücadele biçimini değiştirmek onlar için ne anlama geliyordu? KJK Yürütme Konseyi üyesi Çiğdem Doğu’yla konuşurken, dışarıdan hazır cevaplar beklediğimiz bu sürecin içeride nasıl yaşandığına ilişkin önemli bir ayrıntı anlattı. Öcalan’ın çağrısını onlar da televizyondan izlemişti. “PKK’nin fesih kararının alınacağını bekliyordum” dedi. Önceki yıllardaki değerlendirmelerinden böyle bir yönelime gidileceğini düşündüğünü anlattı. Ardından ekledi: “Fakat silahlı mücadelenin sonlandırılma kararını beklemiyordum. Ateşkes açıklaması gelir diye düşünmüştüm.”

Çağrıyı ilk duyduğu anı anlatırken “Farklı hissettim. Beklemediğim yerden geldi. Oldukça radikal bir karardı, dolayısıyla bir şaşırma oldu” dedi. Sonrasını ise “Konuşa konuşa, tartışa tartışa, düşüne düşüne” diye tarif ediyor. “PKK’nin fesih kongresinde de çok yoğun tartıştık. Önderliğin ne yapmak istediğini, ne öngördüğünü, konjonktürel durumu zamanla biraz daha anladık.”

Sosyal Bilim Akademisi’ndeki çalışmaları dinlerken de benzer ifadeler duydum. Öcalan’ın son metinlerini, yeni paradigmayı, komünlerin nasıl kurulabileceğini, toplumun nasıl demokratikleşebileceğini tartıştıklarını anlattılar. Bugünün koşullarında nasıl örgütlenebileceğini, bu yönelimin hangi çalışmalarla karşılık bulacağını düşünüyorlardı.

Değişim onlar için de yeniydi. Dışarıdan bakınca belirsizlik olarak görünen şeyin içinde, uzun yıllardır aynı mücadelede bulunan insanlar da yeniyi anlamlandırmaya çalışıyordu. Yaşadıkları ortak hayatın alışkanlıkları vardı, o alışkanlıkların daha geniş bir toplumda nasıl sürdürülebileceği ise başka bir meseleydi. Dinlediklerim, bütün cevapları verilmiş bir programın aktarımından çok, yeni yönelimi anlamaya ve yapılacak işleri belirlemeye dönük bir çabanın sürdüğünü gösteriyordu. 

Güvenin ve kuşkunun arasında

Orada bulunduğum süre içinde Hareket Yönetimi Türkiye’den çekildiklerini açıkladı. Zap’taki tünellerden son çıkanlar arasında bulunan bir gerillaya, yıllarca zor koşullara rağmen bırakmadıkları yerlerden çekilmenin kendisini nasıl etkilediğini sordum. Tünellerden çıkamadıkları ayları, yiyecek bulamadıkları günleri, arkadaşlarının ölümüne tanıklık ettikleri anları anlattı. “Biz orada o alanı vermemek için yüzlerce şehit verdik. O kadar zor koşullarda direndik. Yıllarca direndik” dedi. Ayrılmak kendisini zorluyordu. Kararı neden kabul ettiklerini ise şöyle anlattı: “Önderliğimizin isteği olduğu için kabul ettik. Başka hiç kimse bize bunu yaptıramazdı. Biz onun fedaileriyiz, ona güveniyoruz.”

Aynı değişimi, silah yakma töreninde silahını ateşe bırakan Şiyar Dersim’le de konuştuk. Ona silahını yakacak olmanın nasıl hissettirdiğini sordum. “Yaşananı nasıl anlamlandırdığın önemli” dedi. “Biz bir eylem yaptık. Eğer bunu bu şekilde anlama kavuşturursan zoruna gitmez.” Silahla ilişkilerini anlatırken de amacı ve aracı ayırıyordu: “Başlarken de asıl amaç ve hedef mücadeleydi, silah değildi. Şu an hala asıl amaç ve hedefimiz mücadele etmek. Silahları bırakacağız ama mücadelemizi sürdüreceğiz.”

Şiyar, törene giderken neyle karşılaşacaklarını tam olarak bilmediklerini anlattı. Kendilerini izleyenlere alkış ve zılgıt olmaması yönünde uyarı yapıldığını, fakat aşağı inerlerken annelerin zıkgıtlarının yükseldiğini söyledi. O anı anlatırken “Ben zılgıtları, alkışları duyduktan sonra artık yürümüyordum, uçuyordum” dedi. “Toplumla buluşma coşkusu, heyecanı bedenimi kapladı. O noktadan sonra artık ayaklarımı hissetmiyordum.”

Sürecin belirsizliklerini hatırlatıp kaygısı olup olmadığını sorduğumda, Öcalan’ın sorumluluğu üstlenmesine döndü: “Önderlik, ‘Ben bu sürecin sorumluluğunu alıyorum’ dedikten sonra bizde kaygı kalmaz.” Ardından ekledi: “Bize düşen, sürece yönelik çalışmak, mücadele etmek, üzerimize düşen görev ve sorumlulukları yerine getirmektir.”

Devletin yaklaşımına yönelik kuşku sohbetlerde güçlü biçimde dile getiriliyordu. Bazı gerillalar, sürecin kendi paradigmalarını ve yaşam modellerini tasfiye etmeye yönelmesi ihtimalini tartışıyordu. Sözünü ettikleri tehdidi Türkiye’yle sınırlamayan, başka devletlerin ve bölgesel güçlerin tutumlarıyla birlikte değerlendirenler vardı. Sohbetlerden birinde kullanılan ifade şuydu: “PKK, kapitalist modernitenin engizisyon mahkemelerinde yargıladığı bir yeni yaşam modeli.” Sürece katılmayı da bu tehdit değerlendirmesi içinde demokratik mücadele için alan açma çabası olarak anlatıyorlardı.

Görüştüğüm farklı yaşlardaki istisnasız tüm gerillalar, dağdan ayrılmanın temel şartını aynı ifadeyle tekrarlıyordu: “Önderliğimizin özgür çalışır ve yaşar koşullara sahip olması.” Bu koşula ilişkin ısrarlarını da “Bu koşul sağlanmazsa bir gerilla dahi dağlarını bırakmayacak” diye dile getiriyorlardı. Bazı gençler dağdaki hayattan ayrılmayı arzulamıyordu. Daha uzun yıllar harekette bulunanlarda ise toplum içinde çalışma fikrine yönelik bir motivasyon vardı. Her birinin kişisel istekleri farklı olsa da Öcalan’dan gelecek kararı kabul edeceklerini söylüyorlardı. Birinin dağdaki hayatından memnun olması sürece karşı olduğu anlamına gelmiyordu elbette. Toplum içinde çalışmayı düşünmesi de dönüşün koşullarından emin olduğunu göstermiyordu. Kendi geleceklerine ilişkin cevapları, siyasi koşullarla ve Öcalan’a duydukları güvenle birlikte kuruyorlardı. Bu yüzden yalnızca kimin dönmek istediğini sormak yetmiyordu, dönüşün ne anlama geldiğini, hangi hayatın ve mücadelenin devamı olarak düşünüldüğünü de dinlemek gerekiyordu.

Veda

Telefonumu on gün boyunca aramadığımı, geri aldığımda daha iyi fark ettim. Ailemden, arkadaşlarımdan mesajlar birikmişti. Onlara döndüm, biletimi aldım. Günlerdir yemek saatlerine, görüşmelere, hava kararmadan dönülecek yollara göre akan zaman, yeniden bildiğim rutine dönüşecekti. O rutinin içinde, armudu dişleyen Rengin’e de biraz daha az yer kalmasını umuyordum.

Benim dönüşüm bir biletle mümkün oldu. Onlarınki ise günler boyunca konuştuğumuz koşullara, kararlara, henüz cevabı olmayan sorulara bağlıydı. Her şey umut edilen gibi gider ve gelirlerse, Türkiye’de yeniden görüşeceğimiz ihtimaliyle vedalaştık. On gün boyunca benimle sofralarını, gündelik hayatlarını, fikirlerini, hayallerini paylaşan insanlar, yeniden karşılaşma temennisiyle beni uğurladılar: “Bu kez de bizi siz ağırlayacaksınız.”

Kaynak: Rengin Azizoğlu'nun The Amargi'de yayımlanan yazısından çevrilerek ve kısaltılarak hazırlandı.

Kaynak link: https://www.theamargi.com/posts/ten-days-with-the-guerrillas-in-qandil