- UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan 6 bin yıllık Hewlêr Kalesi 2007’de başlayan restorasyon çalışmaları nedeniyle yıllardır ziyaretçilere kapalı. UNESCO’ya göre restorasyon çalışması yüzyıl sürecek.
Federe Kürdistan Bölgesi’nin başkenti Hewlêr’in merkezinde yükselen ve kentin simgesi olan tarihi Hewlêr Kalesi, son üç yıldır ziyaretçilere kapalı.
Hewlêr Kalesi, 21 Haziran 2014’te UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alınarak bölgenin ilk UNESCO Dünya Mirası alanı oldu. Yaklaşık 15,6 hektarlık alanı kapsayan kale içerisinde dar ve labirenti andıran sokakların yanı sıra, çoğunluğu 18. 19. ve 20. yüzyıllardan kalan geleneksel avlulu evler bulunuyor.
Kent merkezinin tam ortasında bulunan tarihi yapı, şehrin neredeyse her noktasından görülebiliyor. Ancak kaleyi ziyaret etmek isteyenler, giriş kapısına ulaştıklarında içeri alınmıyor. Yüksek Komisyon (HCECR) 2007 yılında başlattığı restorasyon çalışmaları 19 yıldır sürdürülüyor.
Kaleyi görmek için farklı kentlerden ve ülkelerden kilometrelerce yol kat ederek Hewlêr’e gelen ziyaretçiler, kale girişinde kapalı olduğu bilgisiyle karşılaşıyor ve içeri alınmıyor. Binlerce yıllık tarihiyle bölgenin en önemli kültürel miraslarından biri olan kale, restorasyon çalışmaları nedeniyle ziyaretçilere düzenli olarak açılamıyor.
Kalenin çevresinden görülebilen bölümler ve dış alanlar ziyaretçilere bir ölçüde fikir verse de, kalenin asıl tarihi dokusunu oluşturan iç bölümün ziyaret edilememesi, Hewlêr’e gelen turistlerin beklentilerini karşılamıyor. Kalenin bugünkü durumuna gelmesi uzun yıllara yayılan bir restorasyon sürecinin sonucu. Geçmişte kale içerisinde yüzlerce aile yaşıyordu. Ancak yapıların önemli bölümünün bakımsız kalması ve tarihin dokunun korunması amacıyla bölgedeki yerleşim zaman içerisinde sonlandırıldı. Ardından kale içerisindeki tarihi evlerin ve yapıların restore edilmesi için çalışmalar başlatıldı. Restorasyonun amacı, kaleyi yalnızca korunması gereken bir tarihi alan olmaktan çıkararak yeniden kültürel ve turistik bir merkez haline getirmek. Ancak çalışmaların uzun sürmesi, kalenin ziyaretçilere erişimini de sınırlandırıyor.
Yüzyılın sonuna kadar
Hewlêr Kalesi bugün UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde bulunan önemli bir kültürel miras alanı. 2025 yılında restorasyon çalışmalarının geldiği aşamayı göstermek amacıyla kale kısa süreliğine ziyaretçilere açıldı. Yalnızca üç saat süren açılışta 3 binden fazla kişi kaleyi ziyaret etti. Ancak kısa süreli açılışın ardından restorasyon çalışmaları nedeniyle kale yeniden ziyaretçilere kapatıldı. Kalenin kapısında karşılaşılan manzara ise tarihi miras ile turizm arasındaki çelişkiyi ortaya koyuyor. Kimi ziyaretçiler kalenin tarihini görmek, eski evleri ve sokakları gezmek için uzun mesafeler kat ederek Hewlêr’e geliyor. Ancak kalenin kapalı olduğunu girişte öğreniyor. Böylece binlerce yıllık tarihin bulunduğu kalenin kapısından geri dönmek zorunda kalıyorlar.
UNESCO’ya bağlı Uluslararası Anıtlar ve Siteler Konseyi’ne göre başlatılan restorasyon çalışması bulunduğumuz yüzyılın sonuna kadar sürecek. ZEYNEP DURGUT/MA
