Belediyelerin Kürtçe karnesi zayıf

• DEM Parti'li belediyelerin iki yıllık Kürtçe karneleri, program ve vaatleriyle karşılaştırıldığında oldukça zayıf. 62 belediyeden sadece ikisi çok dilli kreş açtı, 46'sının sitesi tek dilli, 5'inin sitesi bile yok.

• Dil Koruma ve Geliştirme Müdürlüğü vaadini, sadece bir belediye yerine getirdi. Dengbêjler bölgesi olan Serhed'de bir tane Dengbêj Evi açılmadı. Park, bahçe, kavşak ve bulvar isimlerinde genelde Kürtçe tercih edilmedi.

DEM Parti'nin yönetiminde kalmaya devam eden 62 belediye, kayyum tehdidi ve devlet kurumlarının ekonomik kuşatması altında hizmet üretmeye çalışıyor. Buna rağmen büyük ekonomik yatırım istemeyen, yasal sınırlar içinde tolere edilen Kürtçeye dair çalışmaların ihmal edildiği görülüyor.

DEM Parti'ye göre ana dilde eğitim temel bir haktır ve bu hak eşit yurttaşlık meselesidir. DEM Parti'nin 2024'teki yerel seçimler beyannamesinde şunlar vaat edildi:

* Çok dilli kreşler ile tüm gün hizmet verilecek. 

* Çok dilli masal kitapları, çocuk oyunları ve resimli sözlüklerin kullanıldığı kreşler, kurslar ve kütüphaneler kurulacak; çok dilli kültürel projeleri yeniden hayata geçirilecek.

* Belediyelerin yazışma, duyuru ve basın açıklamaları çok dilli yapılmaya devam edilecek. 

* Dil Koruma ve Geliştirme Müdürlükleri kurulacak; Kürtçe ve farklı yerel dillerin korunup geliştirilmesi için çalışmalar yürütülecek.

* Kentler, mahalleler, köyler, sokaklar ve caddelerin çok dilli isimlendirilmesine devam edilecek. Kamusal alanlardaki panoların ve tabelaların çok dilli olması sağlanacak. 

* Dengbêj Evi gibi kültür mekanlarının inşa edilmesine devam edilecek. 

62 belediyenin Kürtçe karnesi

DEM Parti, seçimlerde üçü büyükşehir ve 7'si il olmak üzere toplam 78 belediye kazandı. Bir belde ve iki ilçe belediye eşbaşkanı istifa ederken, üç belediye eşbaşkanı da çeşitli gerekçelerle ihraç edildi. 10 belediyeye ise kayyum atandı. MA'dan Azad Altay, 62 belediyenin yaklaşık iki yıllık süreçte çok dillilik ve Kürtçe alanında yaptıkları çalışmalara mercek tuttu.

45 belediyenin sitesi tek dilde

Sitesi sadece Türkçe olan belediye sayısı 45. İki belediyenin sitesi hata veriyor. 5 belediyenin ise sitesi bile yok.

Sitesi çok dilli olan belediyeler yoğunlukta Amed ve Wan'da. Sitesi çok dili olan belediyeler şöyle: Amed Büyükşehir Belediyesi, Peyas, Sur, Pasûr, Farqîn, Yenişehir, Xana Axpar. Wan'da ise Rêya Armûşê, Bêgirî ve Tûşba belediyelerinin siteleri.

Sadece Türkçe açıklama yapanlar

Belediyelerin sanal medyadaki çok dilli performansı internet sitesine oranla daha iyi. Birçok belediye sanal medya paylaşımlarını genelde Türkçe ve Kürtçe yapıyor. Açıklamalarını tek dilde (Türkçe) yapan üç belediye var; Agirî/ Giyadîn (Diyadin), Amed/ Licê (Lice) ve Erzirom/ Qereyazî (Karayazı).5 belediye bazı açıklama/paylaşımlarını Kürtçe yapıyor. İki belediye ikiden fazla dilde açıklama/paylaşım yapıyor. 

Kreş vaadine iki belediye uydu

DEM Parti'nin Kürtçeye dair en büyük hedefi, her kentte çok dilli kreşler açmaktı. Bu hedef, son seçim beyannamesine de yansıdı. Tablo, geçmiş dönemlerin de gerisine düştü. Sadece Amed Büyükşehir Belediyesi, Zarokistan 450 Evler ve Zarokistan Bağcılar Gündüz Bakım Evleri’ni açtı. Peyas Belediyesi de Zarokistan Xalxalok ve Zarokistan Perperik'i açtı. 

Bazılarından Kürtçe atölyeler

Kreş açmayan belediyelerden bazıları Kürtçe atölyeler düzenlediklerini aktardı. Dönemsel atölyeler düzenleyen belediyeler şöyle: Serav, Mûş, Gimgim, Bulanık, Payîzava, Xana Axpar, Pîran, Pasûr, Licê, Farqîn, Yenişehir ve Rezan.

61 belediye o vaadi unuttu

62 belediyeden sadece Amed Büyükşehir Belediyesi Dil Koruma ve Geliştirme Müdürlüğü kurdu. Rêya Armûşê Yaşayan Diller Komisyonu kurarken, Peyas Belediyesi ve Rezan Belediyesi de dil meclisleri kurdu. Bazı belediyeler de dil çalışmalarını, Kültür ve Sosyal İşleri Müdürlükleri'ne bağlı yürütüyor. 

Belediye tabelaları bitmedi

Kayyumlar döneminde kimi belediyelerin tabelalarından Kürtçe kaldırılmıştı. Belediyelerin ilk işi bu tabelaları yeniden çok dilliye çevirmek oldu, ancak kent içerisinde belediyelere ait olan tabelaların birçoğu halen tek dilli. 

Dengbêjlerin bölgesinde ev yok

Dengbêj Evi gibi kültür mekanlarının inşa edilmesine dair de herhangi bir adım atılmadı. Amed'de geçmiş yıllarda kurulan Dengêj Evi dışında bilinen bir mekan yok. Dengbêjlik geleneğinin güçlü olduğu Serhed Bölgesi'nde bugüne kadar adım atılmadı. Sadece belediye bünyesindeki bazı kültür evleri ve kültür müdürlüklerine bağlı mekanlarda dengbêj dinletisi düzenleniyor. 

Park isimleri Kürtçe değil

Birçok kentte yeni parklar ve bulvarlar inşa edildi. Halkın uğrak yerlerinden olan paklara verilen isimler ise genelde Türkçe ya da İngilizce oldu. Amed Büyükşehir Belediyesi yakın dönemde iki park duyurusu yaptı. Bu parklardan birisinin isminin Mezopotamya Kent Parkı olacağı kaydedildi. "Amed'in en büyük ekolojik parkı yolda" şeklinde duyurusu yapılan parka ise Naturapark isminin verileceği açıklandı. Parklara iki dilde isimler veren belediyeler de oldu. Agirî Belediyesi, Jin (Kadın) ve Aştî (Barış) adlı iki park inşa etti. 

62 belediyenin kavşak, park ve kütüphane gibi yerlere verdiği isimler genellikle Türkçe oldu. Kürt aydın ve yazarlarının isimleri de bu yerlere verildi. 

Etkinlikler çok dilli oldu

Belediyeler bu süreçte daha çok farkındalık çalışmalarına ağırlık verdi. Tiyatro, sineme ve konser gibi etkinliklerin büyük bölümü çok dilli oldu. Söyleşi ve çalıştaylarla dil çalışmalarına ağırlık verildi. Yine reklam ve bilboard çalışmaları iki dilde yapıldı. Kürt aydın ve yazarların resimleri kentlerin farklı yerlerine nakşedildi, Kürt şairlerin beyitleri tabela olarak ana caddelere asıldı. Pazarlarda Kürtçe satış etiketleri dağıtıldı. AMED