• Son 5 yılda çiftçinin borcu 1 trilyon 188 milyar 451 milyon lira arttı. Bu artış son 5 yılda yaklaşık yüzde 881 oranına erdi. Çiftçinin borcu yaklaşık 9,8 kat büyüdü. Piyasa borçları ile Cumhuriyet döneminde en yüksek borçlanması yaşanıyor.

CHP Niğde Milletvekili Ömer Fethi Gürer, yaptığı açıklamada, çiftçinin borçlanmadan üretim yapamaz noktaya geldiğini söyledi. Gürer, şu verileri paylaştı: “Şubat 2021'de çiftçilerin bankalara borcu 134 milyar 892 milyon lira idi. 2025'te bu borç 935 milyar 936 milyon liraya, Şubat 2026'da ise 1 trilyon 323 milyar 343 milyon liraya yükseldi. Son 5 yılda çiftçinin borcu 1 trilyon 188 milyar 451 milyon lira arttı. Çiftçinin borcu yaklaşık 9,8 kat büyüdü. Piyasa borçları ile Cumhuriyet döneminde en yüksek borçlanmanın yaşandığı dönemdeyiz. Yalnızca son bir yılda 387 milyar 407 milyon lira artış yaşandı. Bu artış son bir yılda yüzde 41,4 oranına denk geliyor. Bu tablo çiftçinin borç yükünün giderek ağırlaştığını gösteriyor.

2021'de bir traktör ortalama 300 bin lira idi. O dönemde çiftçinin toplam borcu yaklaşık 450 bin traktöre denk geliyordu. Aynı traktörün fiyatı, 1 milyon 300 bin liraya çıktı. Buna rağmen çiftçinin toplam borcu 1 milyon 18 bin traktör seviyesine ulaştı. Bu da çiftçinin borcunun traktör bazında 2,3 kat arttığını gösteriyor.

Takipteki borçlar

Çiftçilerin 2021'de bankalar tarafından takibe alınan borcu 4 milyar 969 milyon lira idi. 2026'nın aynı döneminde bu rakam 19 milyar 371 milyon liraya yükseldi. Takipteki borçlar 14 milyar 402 milyon lira arttı. Bu artış yüzde 290 oranında gerçekleşti. Yani çiftçi borcunu ödemede zorlanır hale geldi. İlaç, tohum, fide, sulama suyu, elektrik, mazot, işçilik, traktör gideri, sigorta, vergi, ahır gideri, biçerdöver, gübre, veteriner, aşı, bakım giderleri, nakliye ve ürün alım fiyatları tarım kesimi aleyhine gelişti ve giderlerin, artan girdi maliyetlerinin sürmesi gelir gider dengesinin bozulmasına neden oldu. Çiftçi üretmek için borçlanıyor. Ürettiği üründen kazanç sağlayamayınca borcunu ödeyemiyor.

Bankalar el koyuyor

Bankalar traktörlere el koyuyor. Tarım alanı icra ile satışa sunuluyor. Traktörü ve tarım alanı giden çiftçi üretim yapamaz hale geliyor. Bugün Türkiye’nin çok sayıda ilinde icra daireleri tarafından traktörler ve tarım alanları satışa çıkarılıyor. Binlerce arazi yüzlerce traktör haciz kıskacında."

Neler yapılmalı

Gürer, neler yapılması gerektiğini de şöyle sıraladı:

* Çiftçinin borç yükü hafifletilmeli, üretim desteklenmeli ve girdi maliyetleri düşürülmelidir.

* Tarım Kanunu'nun 21. maddesine göre verilmesi gereken destek verilmelidir.

* Üretimin devamlılığı açısından çiftçilerin traktörlerinin ve tarım alanlarının haczedilmesinin önüne geçilmeli.

* Çiftçilerin kredi borçlarına uygulanan faizler silinmeli ve mevcut borçlar en az üç yıl süreyle ertelenmelidir.

* Mazottan ÖTV ve KDV kaldırılmalıdır.

* Yem ve gübreyi sübvanse edecek uygulamaya geçilmelidir. Yeniden taban fiyat uygulamasına dönülmelidir.

* * *

9 ilde yeni teşvikler

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda yürütülen program kapsamında, 9 ilde hayvancılıktan sanayiye, turizmden gıdaya kadar birçok alanda yatırımlara kapsamlı destek sağlanacak.

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının koordinasyonunda hayata geçirilen Yerel Kalkınma Hamlesi Teşvik Programı kapsamında, 9 Kürt ilinde çeşitli sektörlerde planlanan yatırımlara destek verilecek. Tarıma dayalı sanayi, ileri üretim ve turizm odaklı projelerin desteklenmesiyle birlikte istihdamın artırılması ve katma değerli üretimin yaygınlaştırılması hedefleniyor. Yatırımcılara; vergi indirimi, sigorta primi desteği, faiz veya kâr payı katkısı, yatırım yeri tahsisi ve gelir vergisi muafiyeti gibi çeşitli teşvikler sunulacak. Program kapsamında her bir yatırım için 301 milyon liraya kadar nakdi destek sağlanması ve yatırım tutarının yüzde 50’sine kadar vergi indirimi uygulanması öngörülüyor.

Semsûr'da (Adıyaman) en az 300 büyükbaş kapasiteli entegre et ve süt hayvancılığı projeleri, badem işleme, turizm tesisleri ve su ürünleri üretimi desteklenecek.

Êlih'te (Batman) meyve-sebze işleme, kurutma ve paketli gıda üretimi ile en az 20 dekar büyüklüğündeki sera yatırımları ön planda olacak. Ayrıca doğa turizmi ve tekstil yan sanayi projelerine de teşvik verilecek.

Amed'de alüminyumdan katma değerli ürün üretimi, bitkisel girdilere dayalı sanayi, paketli gıda ve tekstil yan sanayi yatırımları destek kapsamına alınacak.

Dîlok'ta (Antep) çevreci ambalaj üretimi, yüksek nitelikli sanayi girdileri, makine imalatı ve teknik tekstil yatırımlarının teşvik edilmesi planlanıyor.

Kilis’te ise en az 300 büyükbaş kapasiteli hayvancılık projeleri, turizm yatırımları ile üzüm ve zeytin işleme tesisleri desteklenecek.

Mêrdîn'de (Mardin) endüstriyel unlu mamuller, nişasta bazlı ürünler, kültürel ve yaratıcı endüstriler ile üzüm ve yan ürünlerine dayalı üretim projeleri öne çıkacak.

Sêrt'te (Siirt) en az bin küçükbaş kapasiteli hayvancılık yatırımları ile yıllık minimum iki bin ton kapasiteli Siirt fıstığına yönelik lisanslı depoculuk projeleri desteklenecek. Ayrıca dört yıldız ve üzeri konaklama tesisleri ile bal ve arı ürünleri üretimi de teşvik kapsamında yer alacak.

Şirnex'te (Şırnak) küçükbaş hayvancılık projelerinin yanı sıra otomotiv yan sanayi, mobilya üretimi ve yer fıstığı işleme yatırımları desteklenecek.

Riha'da (Urfa) ise pamuk ve yan ürünlerine dayalı üretim, tarım makineleri imalatı, tarımsal ürün işleme tesisleri ve taş yünü üretimi desteklenecek.

Bakanlığa göre; programla birlikte bölgesel gelişmişlik farklarının azaltılmasına katkı sağlanması hedefleniyor.

* * *

Kiralık sosyal konut başlıyor

Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Türkiye'de ilk kez kiralık sosyal konut uygulamasının İstanbul’da başlatılacağını duyurdu. Cumhurbaşkanı Erdoğan, "TOKİ eliyle kiralama sistemini kuruyoruz. Projenin ilk adımını 15 bin kiralık sosyal konutla atacağız" dedi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, "Ev Sahibi Türkiye" İstanbul kura çekim töreninde önemli açıklamalarda bulundu. "Yüzyılın Konut Projesi" kapsamında İstanbul’daki hak sahiplerinin belirlendiği törende konuşan Erdoğan, barınma sorununa köklü çözüm getireceğini iddia ettiği yeni modeli duyurdu. Erdoğan, konuyla ilgili şunları söyledi: "Kiralık sosyal konut uygulamamızı da Türkiye'de ilk kez İstanbul'da başlatıyor, TOKİ eliyle kiralama sistemini kuruyoruz. Projenin ilk adımını 15 bin kiralık sosyal konutla atacağız. İstanbul'umuz ve ülkemiz için hayırlı uğurlu olsun diyorum."

Toplu Konut İdaresi Başkanlığına (TOKİ) göre proje ile fahiş kira artışlarının dengelenmesi ve dar gelirli vatandaşların uygun fiyatlı kiralık konutlara erişiminin kolaylaştırılması hedefleniyor. Proje, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının duyurduğu 81 ilde 500 bin sosyal konut inşası projesi çerçevesinde gerçekleştiriliyor.

Kurum bilgi vermişti

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, Kasım 2025'te sistemin işleyeceğine ilişkin bilgilendirmeler yapmıştı. Buna göre; 15 bin sosyal konut kriterleri karşılayan kişilere kura usulüyle kiralanacak. İstanbul'da hem Avrupa hem de Anadolu yakasından konutlar kiralanacak. Bu konutlar üç yıllığına kiralanacak. Üç yılın ardından yeni kira bedeli belirlenecek. Kira bedeli bölge rayiç bedelinin yarısı olacak. TOKİ, kiralanan konutların yönetimini, bakımını ve denetimini sağlayacak.

Bunun için önce sosyal konutlar için talep toplanacak ardından kura ile hak sahipleri belirlenecek. Sözleşme imzalanıp konutlar teslim edildikten sonra kira ve aidat ödeme durumları takip edilecek. Üç yıl sonra kiracılar tahliye edilecek, evlerin bakımı yapıldıktan sonra yeni ev sahiplerine kiralanacak.