Çocukları kurtarmıyoruz

• Savaşlar, iklim krizi ve insani yardımların kesintileri çocukları öldürüyor. Önlenebilir olduğu halde 2024’te yaklaşık 4,9 milyon çocuk beş yaşına varmadan yaşamını yitirdi; 2030 yılına kadar bu sayının 27 milyona çıkması bekleniyor.

Savaş, çatışma, doğal afet, siyasi ve sosyal her değişime karşı en savunmasız kesim olan çocuklar, her durumda kurban ediliyorlar. Birleşmiş Milletler Çocuk Ölüm Tahminleri Kuruluşlar Arası Grubu (UN IGME),  Çarşamba günü yayımladığı raporunda, 2024 yılında yaklaşık 4,9 milyon çocuğun beş yaşına ulaşmadan yaşamını yitirdiğine dikkat çekti. Ölümlerin 2,3 milyonu, yaşamın ilk 28 gününde gerçekleşti, tüm ölümlerin yüzde 80’i Sahra Altı Afrika ile Güney Asya bölgelerinde kaydedildi. Üstelik bu ölümlerin çoğu önlenebilirdi.

Ve mevcut eğilimler devam ederse, 2030 yılına kadar 27,3 milyon çocuk daha yaşamını yitirecek. Çoğunluğu Sahra Altı Afrika (16,8 milyon) ve Güney Asya’da (6,3 milyon) kaydedilecek. Buna karşı yenidoğan, bebek ve anne ölümlerini azaltmaya odaklanan önemli yatırımların yapıldığı 2000 ile 2015 yılları arasında kaydedildi. Ancak 2015’ten bu yana önlemlerin yüzde 60’tan fazlası yavaşladı.  Çatışmalar, ekonomik istikrarsızlık, iklim değişikliğinin etkileri, zayıf sağlık sistemleri ve küresel sağlık ile çocuk sağlığı finansmanındaki artan belirsizlik, acil ve kapsamlı önlemler alınmadığı takdirde bu ilerlemeleri riske atıyor.

Yardım kesinleri ölümleri arttırıyor  

UNICEF’in Afrika’dan sorumlu kıdemli sağlık danışmanı Dr. Paul Ngwakum, EL PAÍS’e 2025 raporunun daha kötü olabileceği endişesini aktarıyor. Dr. Ngwakum, “Yardım kesintileri, özellikle ulaşılması zor bölgelerdeki çocuklara ulaşmak, toplum sağlığı çalışanlarını eğitmek ve tedavi için gerekli malzemeleri temin etme noktasında kaynakları azalttı” diyor.

UNICEF'te demografi şefi ve istatistik ve izleme kıdemli danışmanı Danzhen You ise yardım kesintilerinin bebek ve beş yaş altı çocuk ölümlerinin yıllık yüzde 3 ila 4 oranında artabileceği uyarısını yapıyor. Öte yandan, UNICEF Genel Direktörü Catherine Russell şunlara dikkat çekiyor: “Hiçbir çocuk, önleyebileceğimiz hastalıklardan dolayı ölmemeli. Ancak küresel çapta bütçe kesintilerinin devam ettiği bir dönemde, çocuk sağlığı konusunda kaydedilen ilerlemenin yavaşladığına dair endişe verici işaretler görüyoruz.”

Gates Vakfı’nın 2025 yılının sonunda yayınladığı ve geçen yıl beş yaşın altındaki çocuk ölümlerinin 25 yıl içinde ilk kez arttığını öngören projeksiyonlar zaten mevcut. Çocuğun hayatının ilk 28 günü, hayatta kalması için en kritik dönem olmaya devam ediyor ve perinatal ölümlerin önlenmesinde daha yavaş ilerleme kaydediliyor. Yeni doğanlarda ölümlerin önde gelen nedenleri arasında prematüre doğumdan kaynaklanan komplikasyonlar (yüzde 36), doğum sırasında yaşanan komplikasyonlar (yüzde 21) ve neonatal sepsis veya doğumsal anomaliler gibi enfeksiyonlar yer alıyor.

Doğumdan beş yaşına kadar olan dönemde sıtma, ölümlerin en önde gelen nedeniydi (yüzde 17). Bu ölümlerin çoğu, Çad, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Nijer ve Nijerya gibi Sahra Altı Afrika gibi bölgelerde meydana geliyordu. Ayrıca ishal ve zatürre gibi diğer hastalıklar da bebek ölümlerini arttırdı.

Açlığa mahkûm ediliyorlar

Raporda ilk kez, şiddetli akut yetersiz beslenmenin doğrudan neden olduğu ölümler tahmin ediliyor. 2024 yılında 1 ila 59 aylık 100 binden fazla çocuk (yüzde 5) bu nedenden dolayı hayatını kaybetti. Pakistan, Somali ve Sudan, bu duruma bağlı ölüm sayısının en yüksek olduğu ülkeler arasında yer alıyor. Ancak araştırma, yetersiz beslenmenin çocukların bağışıklık sistemlerini zayıflattığı ve sıtma, zatürre ile ishal gibi hastalıklardan ölme risklerini artırdığı için bu rakamın aslında çok daha yüksek olduğu konusunda uyarıyor. Dahası, ölüm verileri yetersiz beslenmeyi altta yatan bir ölüm nedeni olarak kaydetmiyor ve bir aydan küçük yeni doğanlar bu rakama dâhil edilmiyor.

Afrika alarm veriyor 

Beş yaş altı çocuk ölümlerinin yüzde 58’inin gerçekleştiği Afrika kıtasında, bin doğum başına 100’den fazla ölümün yaşandığı üç ülke bulunuyor: Nijerya, Nijer ve Somali. Ngwakum’a göre, kıtadaki çocukların yüzde 47’si, erken doğum, doğum sırasında yaşanan komplikasyonlar, enfeksiyonlar veya hasta, yeni doğanlara bakacak nitelikli personel eksikliği gibi sorunlar nedeniyle hayatlarının ilk ayında hayatını kaybediyor.

İlk aydan sonra ise sıtma, zatürre ve ishal gibi bulaşıcı hastalıklar ile yetersiz beslenme, ölümlerin önde gelen nedenleri arasında yer alıyor. Kırılganlık da rol oynuyor. Sahra Altı Afrika’da çatışmalardan etkilenen 19 ülke, beş yaş altı çocuk ölümlerinin yüzde 73’ünü oluşturuyor. Ngwakum, bunun nedenini şöyle açıklıyor: “Bu bölgelerde yaşayan çocuklar, ölüm riskini artıran koşullara maruz kalıyor. Ancak çatışma olmasa bile, yetersiz ve kötü dağıtılmış personel ile zayıf sağlık sistemleri ve malzeme kıtlığı söz konusu.”

Sierra Leone’da ölümler azalıyor

Çalışmada, Sierra Leone gibi kıtadaki ilerlemelere örnekler veriliyor; bu ülke 1990’dan beri beş yaş altı ölüm oranını yüzde 65 oranında düşürmeyi başardı. Ya da Burkina Faso, ciddi insani krizler, silahlı çatışmalar ve sağlık merkezlerinin yüzde 21’ini etkileyen iklim şoklarıyla karşı karşıya olmasına rağmen, 2015’ten beri bebek ölüm oranını yüzde 26 oranında azaltmayı başardı. Rapor ayrıca, 2024 yılında 5 ila 24 yaş arası yaklaşık 2,1 milyon çocuk, ergen ve genç yetişkinin hayatını kaybettiği sonucuna vardı. Bulaşıcı hastalıklar ve yaralanmalar küçük çocuklarda önde gelen ölüm nedenleri olmaya devam ederken, riskler ergenlik döneminde değişmektedir: 15-19 yaş arası kişilerde önde gelen ölüm nedeni kendine zarar verme, ergen erkeklerde ise önde gelen ölüm nedeni trafik kazalarıdır. HABER MERKEZİ