• Taliban'ın yasağı 2,4 milyon kızı ortaöğretimden mahrum bıraktı. Yasak devam ederse 2030’da sayı 4 milyona ulaşacak. Bazı kadınlar gizli okullar, gizli okuma kulüpleri ve yurt dışından yayınlanan eğitim programlarıyla direnmeye çalışıyor.

 

UNESCO, Taliban’ın 2021’de iktidara dönüşünden bu yana Afganistan’da 2,4 milyon kız çocuğunun ortaöğretimden dışlandığını açıkladı. Yasak sürerse 2030’a kadar bu sayı yaklaşık dört milyona ulaşacak. Raporda, kısıtlamaların kadınların eğitiminde 20 yıllık ilerlemeyi tersine çevirdiği ve ülkenin tek başına bir erişim, cinsiyet eşitliği ve öğrenme krizine sürüklendiği vurgulandı.

UNESCO’nun bulguları

Kabil’in düşüşünden ve Taliban’ın iktidara dönüşünden beş yıl sonra Afganistan’da 2,4 milyon kız çocuğu ortaöğretimden mahrum bırakıldı. Bu rakam, 2025 için öngörülenin 200 bin, 2024 için öngörülenin ise bir milyondan fazla üzerinde.

UNESCO’nun yayımladığı raporda, Taliban’ın dayattığı kısıtlamaların temel bir insan hakkına erişimi engellediği ve BM tarafından cinsiyet ayrımcılığı olarak tanımlandığı belirtildi.

Elpais’e konuşan UNESCO Acil Durumlarda Eğitim Programı koordinatörü Hoda Jaberian, “Kız çocukları ortaöğretimi tamamlayamadıklarında yükseköğretime, nitelikli istihdama ve ekonomik bağımsızlığa erişimlerini kaybederler; yani sosyal içermenin temel mekanizmalarından bazılarını yitirirler” dedi.

Gizli direniş

Taliban, 15 Ağustos 2021’den itibaren kadınları çoğu ücretli işten ve kamu görevinden dışladı, seyahatlerinde erkek vasi zorunluluğu getirdi ve kamusal alanda konuşmalarını ya da yüzlerini göstermelerini yasakladı. Bu uygulamalar 22 milyon kadını kamusal alandan silmeyi hedefleyen sistemin parçası olarak değerlendiriliyor.

Bazı kadınlar gizli okullar, gizli okuma kulüpleri ve yurt dışından yayınlanan eğitim programlarıyla direnmeye çalışıyor ve ağır bedel ödüyor.

Yaşananlar ‘kısır döngü’

Yasak devam ederse 2030’a kadar yaklaşık 4 milyon kız çocuğu ortaokuldan uzak kalacak. UNESCO tahminlerine göre ülke aynı dönemde 11 binden fazla nitelikli kadın öğretmen açığıyla karşı karşıya kalacak. Hoda Jaberian bu durumu “kısır döngü” olarak tanımlıyor. Daha az kız eğitim alıyor, daha az kadın öğretmen ve profesyonel yetişiyor, sistem ihtiyaç duyduğu insan sermayesini kaybediyor.

2066’ya kadar yaklaşık 600 bin Afgan kadının işgücünden ayrılabileceği ve ekonomik kaybın 9,6 milyar dolara (yaklaşık 8,3 milyar avro) ulaşabileceği öngörülüyor.

2019’da ilkokul çağındaki çocukların yüzde 93’ü basit bir metni okuyamıyordu. 2022’de genel okuryazarlık oranı yüzde 37,3’e geriledi; kadınlarda bu oran yalnızca yüzde 22,6 iken erkeklerde yüzde 52,1’di.

Geri dönenlere daha fazla baskı

Pakistan’ın sınır dışı politikaları nedeniyle Nisan 2025-Ağustos 2026 arasında 1,8 milyon kişi Afganistan’a döndü; bunların yaklaşık 480 bini 17 yaş altı kız çocuğuydu. Pakistan’da ortaöğretime erişimi olan genç kızlar sınırı geçtikten sonra bu imkânı kaybediyor. İlkokula gidenler ise zaten aşırı yüklenmiş bir sistemle karşılaşacak.

Hoda Jaberian, bu hareketlerin aşırı kalabalık okullar, yetersiz altyapı ve nitelikli öğretmen eksikliği nedeniyle eğitim sistemine ek baskı getirdiğini belirtti. HABER MERKEZİ