• İnsan hakları örgütü Global Witness 2025 raporuna göre 2025’te en az 124 çevre aktivisti, şirketlerin ve devletin kiralık katilleri tarafından öldürüldü. 2012’den bu yana kayıtlara geçen toplam ölüm sayısı ise 2 bin 375’e ulaştı.

REWŞAN DENİZ

İnsan hakları ve çevre örgütü Global Witness yayımladığı yıllık rapora göre 2025’te en az 124 toprak ve çevre savunucusu katledildi. Cinayetlerin yüzde 85’i Latin Amerika’da yaşandı. Yalnızca Kolombiya ve Brezilya’daki cinayetler, dünya toplamının yarısından fazlasını oluşturuyor. Katledilenlerin dörtte üçünden fazlası küçük çiftçi ve yerli halktan insanlar.

Her üç günde bir çevre aktivisti öldürüldüğüne dikkat çeken raporda 2024’te 142 cinayet ve 4 kayıp yaşandı. 2023’te ise 196 cinayet işlenmişti.

Global Witness rapora geçen cinayetlerin eksik olduğuna dikkat çekerek, “Afrika ve Asya’da baskı, belgeleme zorluğu ve cezasızlık birçok cinayeti görünmez kılıyor. Geçen yıla göre yaşanan düşüş aktivistlerin daha güvende olduğu anlamına gelmiyor” dedi.

En ölümcül kıta Latin Amerika

Listenin başında son dört yıldır olduğu gibi yine Kolombiya 39 cinayet ile başı çekiyor. Katledilenlerin neredeyse yarısı yerli, 15’i küçük çiftçi. 35 cinayet ise doğrudan toprak çatışmasına bağlı. Koka üretimi, yasa dışı madencilik ve uyuşturucu rotalarının iç içe geçtiği Kolombiya’da suç örgütleri hem toprağı hem de “koruma” adı altında şiddeti tekeline almış durumda.

Brezilya’da ise ormanını, toprağını ve suyunu savunan 26 aktivist öldürüldü. Rapora göre bu oran bir önceki yıla göre iki kattan fazla.

Honduras ve Filipinler’de de 12 kişi öldürüldü. Honduras’ta palm yağı ile uyuşturucu trafiğinin iç içe geçtiği bölgeler öne çıkıyor. Filipinler, Latin Amerika dışında en yüksek cinayet oranına  sahip ülke. Meksika’da 10, Guatemala’da ise 8 aktivist yaşamını yitirdi. Yine Peru’da 4, Ekvador ve Nikaragua’da 3’er ölüm belgelendi.

Afrika’da Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde 1, Tanzanya’da 2 kişi öldürüldü. Avrupa’da ise 17 Mart 2025’te Korsikalı çiftçi ve sendikacı Pierre Alessandri katledildi.

Raporda Türkiye’de var

Global Witness raporu Fransa, Hindistan, Endonezya ve Türkiye’de de birer cinayeti kayda geçirdi. Raporda Türkiye’den bir cinayet kaydedildi ancak isim açıklanmadı. 2025’te çevre haberleri ve belgeselleriyle dikkat çeken gazeteci ve aktivist Hakan Tosun İstanbul’da katledilmişti. 

Yerli, çiftçi, ormancı..

Katledilenlerin yüzde 43’ü yerli, çoğu küçük çiftçi. Diğer dikkat çeken bir gelişme ise öldürülen çevre aktivistlerinin yüzde 12’si kadın.

Öte yandan Kolombiya’da geçen yıl yedi yerli muhafız öldürüldü, en az beşinde organize suç izine rastlandığı raporda belirtildi.

Brezilya’da yerli topraklarının resmen tanınmaması cinayetleri doğrudan devlet destekli kılıyor. Yüzlerce bölgede sınırlar netleşmemiş durumda. Kaçak ormancılar, madenciler ve sığır yetiştiricileri Amazon’daki küçük çiftçi ve yerli toplulukların arazilerini gasp edebiliyor. Rondônia ve Pará’da 2025’te kayda geçen cinayetlerin büyük bölümü tam da bu topraklarda yaşandı. Devlet koruma sağlamadıkça, toprağını savunanlar hem yasal hem silahlı şiddet ile karşı karşıya kalmaya devam ediyor.

Yerlilerin direniş ağı

* Şirketlerin, madencilerin kiralık katiller üzeri gerçekleştirdiği cinayetlere karşı topluluklar da kendi öz savunma ağlarını kuruyor. Peru’da Amazon’daki Kakataibo halkı 2020’den beri 35 liderinin öldürülmesinin ardından 2022’de Yerli Muhafız birliğini oluşturdu.

* Filipinler’in Nueva Vizcaya’sında Kasibu köylüleri, Çin-Filipin sermayeli maden projesine karşı Mayıs’tan beri bambu barikat kurarak direniyor. Kired Kolektifi’nden Leijin Dugay ise “Polis, topluluğumuzu yok eden şirketlerin yanında yer alıyor” dedi.