• 78. Frankfurt Kitap Fuarı, Almanya’da her dört kitabevinden birinin kapandığı, 10–15 yaş grubunda kitap alımının bir yılda yüzde 30 düştüğü ve yapay zeka ile siyasi baskıların sektörü sarstığı bir atmosferde açılıyor.

REWŞAN DENİZ

Frankfurt Kitap Fuarı bu yıl sektörün varoluş kaygısı ve yapay zeka endişesi altında kapılarını açıyor. Alman Kitap Ticaret Birliği’ne göre 2018–2023 arasında her dört kitabevinden biri kapandı. Sabit satış noktasından online ticarete kayış, kira, malzeme ve personel maliyetlerinin artması, satışların düşmesi yapısal krizi derinleştiriyor. Son 30 yılda cirosu 9 milyar euro bandında kalan pazar, istikrar görüntüsü verse de 2025’te fiziksel kitapçılık yeniden yüzde 3,7 ciro kaybetti.

Kitaplarda “yapay zekasız” etiketi

En çarpıcı veri gençlerde: 10–15 yaş grubunda kitap alımları 2025’te bir önceki yıla göre yüzde 30,6, harcamalar yüzde 23,8 geriledi. Ciro artışı büyük ölçüde fiyat yükselişinden geliyor. New Adult ve Young Adult türleri sosyal medya sayesinde büyürken klasik bilgi ve uzmanlık kitapları zayıflıyor; yapay zeka üretimi içeriklerin piyasayı doldurması da alıcıyı güvensizleştiriyor.

Birlik başkanı Sebastian Guggolz, yapay zekayı toptan mahkum etmiyor ama yine de yaratıcı süreçte “yalnızca cevap tüketmek yerine soru sormak” gerektiğini vurguluyor. Bazı yayınevleri kitaplarını gönüllü olarak “yapay zekasız” etiketliyor.

Okuma oranındaki düşüş PISA verileriyle de tescilli. Federal hükümet “Lesestart” programını sonlandırırken eyaletlerde de okuma destekleri kısılıyor.

Fuarda siyasi gerilim

Bu arada siyasi gerilim Frankfurt Kitap Fuarı’na da taşınıyor. Kültür Bakanı Wolfram Weimer Alman Kitabevi Ödülü aday listesinden üç kitabevini anayasa koruma gerekçesiyle sonradan çıkarmıştı. Yayıncılar ise bu durumu “siyasi keyfilik” ve “ön sansür” olarak değerlendirdi. Nitekim Berlin İdare Mahkemesi bakan Weimer’in kitapevlerini “siyasi aşırılıkçı” diye nitelemesini hukuka aykırı buldu.

Bu yıl Frankfurt Kitap Fuarı’nın misafir ülkesi Çekya. Ancak orada da hükümet kamu yayıncılığını daha sıkı devlet denetime alması eleştirileri beraberinde getirdi. Fuarın açılışında sağ popülist Motoristler Partisi’nden Kültür Bakanı Oto Klempíř ile Weimer’in birlikte konuşma yapması da bekleniyor. Weimer daha önce ZDF’nin özelleştirilmesini de gündeme getirmişti.

Fuar, hem ekonomik kırılganlığı hem de kültür ve ifade özgürlüğüne dair siyasi baskıları aynı anda masaya yatıracak.