• Fatma: Asgari ücretin üzerinde maaş alanlar var ama aradaki fark en fazla bin lira. Bu para ev geçindirmeye yetmiyor. Prim yok. Sigorta primleri yalnızca çalışılan günler üzerinden yatırılıyor.
  • Pınar: Çok baskı var. Hasta olduğumuz günlerde bile işteyiz. Bu adalet değil, ayrımcılık. Ustamız erkek olduğu için erkeklere bir şey diyemiyor, sözünü kadınlara geçirmeye çalışıyor.
  • Halime: Sürekli ayakta ve makine başında çalışıyoruz. Kadınların taciz ve baskı karşısında haklarını rahatça arayabilmesi gerekiyor. İşini kaybetme korkusuyla şikayet etmekten çekiniyoruz.

BARAN DESTAN/AMED

Tekstil sektörü, Bangladeş, Vietnam ve diğer birçok gelişmekte olan ülkede kadın emeğinin yoğun olarak görüldüğü sektörlerden biri. Türkiye'de ve Kürdistan’da da durum farklı değil. İstanbul gibi çok sayıda tekstil fabrikasının bulunduğu kentlerde çalışanların önemli bir bölümünü kadınlar oluşturuyor. Son yıllarda Amed'de de tekstil sektöründe çok sayıda fabrika açıldı. Diyarbakır Organize Sanayi Bölgesi'nde (OSB) şu an 370 fabrika çalışıyor ve yaklaşık 23 bin kişi ekmeğini buradan kazanıyor. Fabrikaların yaklaşık yüzde 12'si tekstil sektöründe çalışıyor. Ayrı bir Tekstil OSB’si de var ve burada 100'e yakın fabrika üretim yapıyor.

Tekstilde kadın emeği ağır basıyor, çalışanların önemli bir kısmı kadın. Üretilen ürünler en çok Irak'a gidiyor. Avrupa'ya, Azerbaycan'a ve Rusya'ya da ihracat yapılıyor.

Bu fabrikalarda çalışan Fatma, Pınar ve Halime çalışma ve yaşam koşullarını gazetemize anlattı.

Tuvalete ancak izinle gidiliyor

27 yaşındaki Fatma, çocuk gelişimi bölümü mezunu. Bir dönem ücretli öğretmenlik yaptıktan sonra işsiz kalan Fatma, bir süre sonra tekstil sektöründe çalışmaya başladı. Fatma, günlük çalışma saatlerinin 8 saat olduğunu, cumartesi günlerinin de mesai kapsamında değerlendirildiğini belirterek, "Pazar günleri çalışmıyoruz" dedi. Günlük toplam bir buçuk saatlik mola hakları olduğunu ifade eden Fatma, "Molamızın 30 dakikası yemek için, geri kalanında saat başı 10 dakika ara veriyoruz. Tuvalete gitmek için izin almak zorundayız. Aynı takımdan iki kişi dışarı çıktıysa biri dönmeden diğeri çıkamıyor. Ustabaşından izin alarak tuvalete gidebiliyoruz" diye konuştu.

Asgari ücretle geçinilmiyor

Türkiye'de asgari ücret 28 bin lira civarında. Asgari ücretle çalışıldığını, ya da farkın çok düşük olduğunu söyleyen Fatma, "Asgari ücretin üzerinde maaş alanlar var ama aradaki fark en fazla bin lira. Çoğunluk bu farkı da alamıyor. Genellikle en az bir yıl kıdemli olanlar alabiliyor. Bu para ev geçindirmeye yetmiyor" ifadelerini kullandı.

Prim, tazminat yok

Sosyal haklara ilişkin ise Fatma şunları söyledi: "Prim yok. Şirketin servisleri var, belirlenen duraklardan alınıyoruz. Yemek yalnızca öğle arasında veriliyor. Kahvaltı yok. Molalarda günde iki kez çay içebiliyoruz." Sigorta primlerinin yalnızca çalışılan günler üzerinden yatırıldığını, izinli ve raporlu günlerin sigorta kapsamına alınmadığını belirten Fatma, yazılı sözleşmeleri olmasına rağmen tazminatlarını kendiliğinden alamadıklarını, bunun için mahkemeye başvurmak zorunda kaldıklarını söyledi.

Eşit ve adil davranılsın

21 yaşındaki Pınar, beş kardeşten biri. Lise sonrasında kendi isteğiyle üniversiteye gitmeyi tercih etmedi ve ilk iş deneyimini tekstilde yaşadı. İşe, tekstil fabrikasının inşaatında çalışmış olan babasının aracılığıyla girdi. Halime'den farklı olarak evin geçimi için değil kendi ihtiyaçlarını karşılamak için çalışıyor. Tekstili seçmesinin nedeni ise bölgedeki iş olanaklarının az olması. Diğer sektörlerde deneyim aranırken tekstilde böyle bir şart yok.

Pınar da ekonomik koşulların giderek ağırlaştığına dikkat çekerek, “Maalesef aldığımız ücret yetmiyor" dedi. Tekstil sektörünün kadınlar açısından oldukça zorlayıcı olduğunun altını çizen Pınar, “Çok baskı var. Kadınlar olarak doğru düzgün haklarımız yok" diye konuştu.

İşyerindeki cinsiyet ayrımcılığına da dikkat çeken Pınar, "Hasta olduğumuz günlerde bile işteyiz. Bu adalet değil, ayrımcılık. Ustamız erkek olduğu için erkeklere bir şey diyemiyor, sözünü kadınlara geçirmeye çalışıyor" dedi. Pınar, işyerindeki tek beklentilerinin herkese eşit ve adil davranılması olduğunu dile getirdi.

Sürekli ayakta, makine başında

30 yaşındaki Halime ise altı kardeşin en büyüğü. Ailesinin geçimine katkı sunmak için çalışmak zorunda kaldığından eğitimini lise ile sınırlı bırakmak zorunda kaldı. Kardeşlerinin kendisi gibi bir hayat yaşamaması için çalışıp onları okutmak istediğini söyleyen Halime'nin bir oğlu var. Dört yıldır tekstil sektöründe çalışıyor.

Fabrikada zaman zaman küçük iş kazalarının yaşandığını belirten Halime, güvenlik önlemlerinin alınmasına rağmen bunların her zaman yeterli olmadığını söyledi. Havalandırmanın eksik olduğunu, çalışma ortamının zaman zaman havasız ve tozlu hale geldiğini ifade eden Halime, fiziksel koşulların sağlıklarını olumsuz etkilediğini belirtti.

"Sürekli ayakta ve makine başında çalışıyoruz. Bu durum bel, boyun ve sırt ağrılarına neden oluyor. Saatlerce aynı işi yapmak insanı hem fiziksel hem psikolojik olarak yoruyor" diyen Halime, işyerindeki görev dağılımında da eşitsizlikler yaşandığını söyledi.

Hayaller yerini yorgunluğa bıraktı

Çalışmayı çok seven Halime, işe ilk girdiğinde el yatkınlığı sayesinde çok takdir gördü. Bu işte ilerleyip ustabaşı olmak gibi hayaller kurdu. Ancak zamanla işverenin kendi kazancı için kendisini daha fazla çalışmaya ittiğini fark etti. Ağırlaşan iş yükü, bu işe duyduğu sevgiyi de tamamen soğuttu.

"Erkek çalışanlara bazen daha fazla öncelik veriliyor. Görev dağılımında kadınlar daha çok zorlanıyor" ifadelerini kullanan Halime, ücretlerin yapılan işe ve göreve göre değiştiğini belirtti. Makinacı ile ayakta çalışan işçinin aynı ücreti almadığını, makinacılar arasında bile görev farklılığına göre ücret ayrımı bulunduğunu aktardı.

İşi kaybetme korkusu

Taciz ve baskı durumlarında başvurulabilecek mekanizmalar olduğunu ancak kadınların işlerini kaybetme korkusuyla şikayette bulunmaktan çekindiğini belirten Halime, "Kadınların taciz ve baskı karşısında haklarını rahatça arayabilmesi gerekiyor. Hamilelik ve doğum izni gibi haklarımızı kullanırken de zor durumda bırakılmamalıyız" diye konuştu.

İşten çıkınca mesai bitmiyor

Kadınların ev içindeki görünmeyen emeğine de dikkat çeken Halime, fabrikadaki mesainin eve gittiklerinde de devam ettiğini söyledi. "İşten çıkınca mesaimiz bitmiyor. Eve gidince yemek, temizlik ve çocukların ihtiyaçlarıyla ilgileniyoruz. Kendimize zaman kalmıyor" diyen Halime, özellikle çocuk sahibi kadınlar için kreş desteğinin önemli olduğunu vurguladı. Servis güzergahlarının da çalışanlar açısından sorun oluşturduğunu belirten Halime, "Servisler uzak güzergahlardan alıp bırakıyor. Özellikle kış aylarında servise ulaşmak ve eve dönmek daha da zorlaşıyor" ifadelerini kullandı.