• HTŞ’nin yakıt fiyatlarına zam yapması sonucu Rojava’nın birçok kentinde hayat felç oldu. Elektrikler yok ve jeneratörler çalışmıyor. Krize tepki gösteren halk, Til Temir’de M4 Yolu’nu trafiğe kapattı.
  • Hesekê’de yakıt olmadığı için jeneratörlerin yüzde 80’i çalıştırılamazken, artan yol ücretlerinden dolayı Dêrik-Qamişlo arası yolculuk tamamen durdu. Halk, krize derhal çözüm bulunmasını istiyor.

 

Suriye’nin yer altı kaynaklarını Arap ve Batılı ülkelere peşkeş çeken Heyet Tehrir El Şam (HTŞ) rejimi, halkı derin bir yoksulluğa sürüklüyor. Hesekê, Kobanê,Til Temir ve Qamişlo gibi Rojava’nın birçok kenti de HTŞ rejiminin neden olduğu ekonomik krizle boğuşuyor. Yaklaşık bir aydır her gün sokaklara çıkan halk, yaşam koşullarının iyileştirilmesini, yakıt zammının geri çekilmesini ve alt yapının iyileştirilmesini istiyor. 

HTŞ’nin neden olduğu ağır ekonomik tablo, ülkenin zengin petrol ve enerji kaynaklarına rağmen yaşanıyor. Yaklaşık 2,5 milyar varillik kanıtlanmış petrol rezervine sahip olan ülke, buna karşın akaryakıt krizinin en ağır hissedildiği ülkelerden biri haline geldi.

Petrol zenginliğinin ekonomik refaha dönüşmesi beklenirken, halk bugün ısınma yakıtı, tüp gaz ve benzine ulaşmakta büyük zorluk yaşıyor. Yakıt temini, milyonlarca kişi için günlük yaşamın en temel sorunlarından biri haline gelmiş durumda.

Zamlar hayatı felç etti

Bu tablo, 7 Mayıs’ta Suriye Petrol Şirketi'nin akaryakıt fiyatlarına yaptığı zamla daha da ağırlaştı. Yeni tarifeyle motorinin ilk kademesinin litre fiyatı yaklaşık yüzde 17.3 artırılarak 0.75 dolardan 0.88 dolara yükseltildi.

Aynı dönemde 90 oktan benzinin litre fiyatı yaklaşık yüzde 29.4 artışla 0.85 dolardan, 1.10 dolara, 95 oktan benzinin litre fiyatı ise yüzde 26.4 yükselerek 0.91 dolardan 1.15 dolara çıkarıldı.

Zamlar yalnızca akaryakıtla sınırlı kalmadı. Ev tipi tüp gazın fiyatı yaklaşık yüzde 19 artarak 10.5 dolardan 12.5 dolara, sanayi tipi tüp gazın fiyatı ise aynı oranda yükselerek 16.8 dolardan 20 dolara çıktı. Bu artışlar, Suriye lirasındaki değer kaybının sürdüğü bir dönemde gerçekleşti. Dolar kuru yaklaşık 14 bin 230 Suriye lirası alış, 14 bin 300 Suriye lirası satış seviyesinde seyrederken, dövize endeksli fiyatlandırma halkın alım gücü üzerindeki baskıyı daha da artırdı.

Buna karşın uluslararası piyasalarda petrol fiyatlarının daha sonra gerilemesi, Suriye'deki akaryakıt fiyatlarına yansımadı. Fiyatlar yüksek seviyelerini korurken, daha önce zamların gerekçesi olarak gösterilen küresel piyasa dalgalanmaları bu kez dikkate alınmadı. Bu durum, ülkedeki akaryakıt fiyatlarının artık yalnızca uluslararası arz-talep dengesiyle değil, iç ekonomik ve mali politikalarla belirlendiğine işaret ediyor.

Rojava da krizden payını aldı

Yıllarca Türk devleti ve çete gruplarının saldırılarına maruz kalan, Rojava’nın bu saldırılarda elektrik alt yapısı ve petrol rafinerileri özellikle hedef alınıyordu. Bunun sonucunda her şehirde günün belli saatlerinde elektrikler veriliyor, geriye kalan saatlerde ise jeneratör sistemi devreye giriyordu. Ancak Ocak 2026’da QSD-HTŞ arasında yapılan anlaşmanın ardından, HTŞ’nin zam politikaları Özerk Yönetim bölgelerine de yansıdı.

Söz konusu anlaşma kapsamında başta Rimêlan ve Süveyda petrol sahaları olmak üzere stratejik petrol ve doğal gaz tesislerinin yönetimi merkezi olarak Enerji Bakanlığı'na devredildi. Ancak halk arasında büyüyen akaryakıt krizi, yeniden devlet kontrolüne geçen bu enerji kaynaklarının yaşam koşullarını iyileştirmek yerine ekonomik yükü hafifletmekte yetersiz kaldığı yönündeki tepkileri de beraberinde getirdi.

Enerji ve temel hizmetlerde yaşanan kriz ağır bir boyut kazandı. Jinha’nın araştırmasına göre, özel jeneratör işletmecileri (amper sistemi) abonelik ücretlerini artırırken, bazı bölgelerde elektrik verme sürelerini azalttı. Ev tipi tüp gazın 12.5 dolara, sanayi tipi tüp gazın ise 20 dolara yükselmesi nedeniyle birçok aile temel yemek ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanmaya başladı.

Hesekê’de derin yoksulluk ve işsizlik

En ağır tabloyu ise Hesekê yaşıyor. Hesekê Halk Belediyesi Jeneratörler Komitesi Eşbaşkanı Mihemed Xemîs, jeneratörleri çalıştıracak yeterli mazotun olmadığına dikkat çekerek, vilayet genelinde jeneratörlerin yüzde 80’inin çalıştırılamadığını vurguladı. ANHA’ya konuşan Mihemed Xemîs, aktif jeneratörlerin ise sadece birkaç saat tek çalışabildiğini ekledi. Önceleri vilayete 8 saat elektrik veriliyordu. Halk hemen her gün kentin farklı yerlerinde elektrik kesintilerine ve jeneratörlerin çalıştırılmamasına karşı eylemler düzenliyor.

“İşçi pazarına” gidenler

Vilayette ayrıca ciddi bir işsizlik de yaşanıyor. El-Aziziyah Mahallesi’nin girişinde onlarca erkek her gün sabah saatlerinde günlük işlerde çalışmak için bekliyor. Yazın kavurucu sıcaklarında “İşçi pazarına” gitmeyi bekleyen erkekler arasına çocuklar ve yaşlılar da bulunuyor. Xwêran Mahallesi’nden gelen Muhammed el-Abd, North Press’e her gün sabah saat 7’de “işçi pazarına” geldiğini, günlük iş bulma umuduyla genellikle öğleden sonra geç saatlere kadar orada kaldığını ve haftada sadece bir gün iş bulabildiğini söyledi.

Hesekê’deki pek çok kişi için “işçi pazarı”, artık işgücünü istihdam edemeyen ekonominin günlük bir sembolü haline geldi. 55 yaşındaki Abdulhamid Suleiman, bölgedeki işsizliğin, uzun yıllar süren ötekileştirme ve gerçek iş imkânlarının yokluğunun bir sonucu olduğunu belirtti. 1990 yılında Sosyal İşler Müdürlüğü’ne kaydolduğunu ve defalarca kamu işlerine başvurduğunu, ancak hiçbir zaman iş bulamadığını anlattı.

“Borç, hayatımızın bir parçası haline geldi” diyen Suleiman, düzensiz gelir ve hızla artan yaşam maliyetlerinin kendisini defalarca borca soktuğunu ekledi. 60 yaşındaki Ezzedine al-Khalif de birçok işçinin saatlerce bekledikten sonra eli boş eve döndüğünü belirtti.

M4 Yolu’nda eylem

Hesekê dışındaki bölgelerde de durum farklı değil. Qamişlo ve Til Temir’de halk her gün sokaklara çıkıyor. Öte yandan yakıt bulamayan şoförler kontak kapatmak zorunda kalıyor ve bu da ulaşımı neredeyse durma noktasına getirdi. Til Temir halkı, önceki gün (24 Haziran) Serêkaniyê, Zirgan ve Hesekê’yi birbirine bağlayan M4 Yolu’nu kapattı. Yakıt fiyatlarının derhal düşürülmesini, ekonomik krize çözüm bulunmasını ve yaşam koşullarının iyileştirilmesini istedi.

Dêrik-Qamişlo ulaşımı durdu

Yakıt krizinden dolayı artan ulaşım ücretleri seyahatleri durdurdu. Dêrik-Qamişlo hattındaki araçlar kontak kapattı. Önceleri yurttaşlar Dêrik’ten Qamişlo’ya gitmek için 15 Suriye lirası öderken, zamlarla birlikte bu ücret 35 liraya kadar çıktı. HABER MERKEZİ