• Gerilla edebiyatın kendisidir. Onun için bazen şiir gibidir, bazen soluk soluğa bir roman, uzun gecelerin şevberki, bir halkın hafızasına kazılmış bir destandır. Gerillanın yaşadıklarını yine gerilla yazmaktadır.

XEBAT DİCLE

Önder Apo, Kürt edebiyatının temeli sayılan Ehmedê Xanî’ye ilişkin bir değerlendirmesinde “Hiç kimse Cudi dağının, Dicle suyunun, Botan suyunun Ehmedê Xanî'nin ağzında nasıl şiire dönüştüğünden bahsetmiyor. Gabar'ın, Bestler'in doğasının Ehmedê Xanî üzerinde nasıl bir etki yarattığını bilmezseniz, edebiyatçı olduğunuzu nasıl iddia edebilirsiniz ki!” demektedir. Gerilla edebiyatını anlamak açısından bu değerlendirme kritik önemdedir.

Ehmedê Xanî edebiyatıyla Kürdü görünür kılmış, Kürt aşkının birliksiz ve yurtsuz olamayacağını yüzyıllara iz bırakacak şekilde yazmıştır. Gerilla ise bu aşkı mümkün kılmakta ve yücelik sınırlarına taşımaktadır. Gerilla bu coğrafyayı sadece şiire döken, kaleme alan değil bizzat bu coğrafyada yaşayan, hatta onu yaşanılır kılan ve yaşatandır. Ehmedê Xanî’nin edebiyatla dile gelen hayallerini yaşamaktadır. Peki, gerillanın yaşadıklarını kim yazacaktır?

Elbette Rusya’nın Tolstoyları, Dostoyevskileri gibi Kürdistan’ın da şair ve yazarları çıkmalı, ülkelerini, çevrelerini inceleyip edebiyatla ebedileştirmeliler. Zira başkalarının edebiyatıyla ulusal bilinç de, ontolojik bilinç de oluşturulamaz. İstenen ve olması gereken düzeyde değilse de bu yönlü çabalar vardır. Bunları yok saymak mümkün değildir. Dahası özgün Kürt edebiyatının ilk adımları olduklarından ve ilkler her zaman daha büyük zorluklarla baş etmek zorunda kaldıklarından desteklenmeleri de gerekmektedir. Ama gerillanın yaşadıklarını yine gerilla yazmaktadır!

Kürdistan romanı

Gerilla özgün bir Kürt edebiyatının yazılabilmesini bugünlerde 43. yılına girecek 15 Ağustos atılımıyla ve yürüyen amansız savaşla mümkün kılmıştır. Kürt ve Kürdistan edebiyatının yazılabilmesinin koşullarını oluşturmuştur. Edebiyatın anlatacağı ontoloji gerillanın mücadelesi ile kazanılmış, üzerine yazılabilecek kadar anlam kazanmıştır. Gerillanın ilk edebi eylemi Önder Apo’nun an an yazmakta olduğu özgür Kürdistan romanının kahramanı olmaktır.   

Gerçeğin yansıtılması, hayata ayna tutulması olarak tanımlansa da hayatı çözümleyip yeniden kurması gibi roller de yüklenmiştir edebiyata. Edebiyatın bir rolü de insanı yaratma ve edepli kılma olmaktadır. Edebe ve edebiyata en çok ihtiyaç duyulan zamanlardayız desek yanılmış olmayız. Bu ortamda bizi kim edepli kılacak? Bu bozulmadan payını almayan var mı? Hz. İsa’nın dediği gibi ilk taşı günahsızlar atacak olsa kim atabilecek ilk taşı? İşte gerilla kapitalizmin etki alanlarının dışında ve ona karşı örgütlü olarak direnen yegane güç olarak bunu başarabilir. Bizi edepli kılacak, kapitalizme karşı özgürlük ahlakını yazacak olan gerilladır. Bunu komünal yaşamını edebi dille yansıtarak yapmaktadır. Gerilla kendi hayatına ayna tutarak edepli olanı, anti kapitalist olanı yansıtmakta, ruh kazandırıp insanları yürütmektedir.

Gerillanın edebiyatla ilişkisini anlamaya çalışırken yukarıdaki tanımlamaları gerillanın, edebiyatın içinden geldiğini vurgulamak için yaptık. Gerilla edebiyatın kendisidir. Onun için bazen şiir gibidir, bazen soluk soluğa bir roman, uzun gecelerin şevberki, bir halkın hafızasına kazılmış bir destandır. Önder Apo, “büyük edebiyatlarda halk vardır, ruh, savaş vardır” demektedir. Bu nitelikler aynı zamanda gerillanın da özellikleridir.

Gerilla külliyatı

Kendisi edebiyat olan gerillanın ne kadar edebiyatla uğraştığı sorusu önemlidir. Gerilla, ruh kazandırma, insan yaratma, toplumuna biçim verme konularında edebiyatın gücünden de yararlanmaktadır. Gerilla ile birlikte korku ile yazılan satırlar cesaretle yazılmaya başlamış, ilk özgür Kürt edebi eserlerinin örnekleri de gerillanın kaleminden çıkmıştır. Bugün de elle tutulur, ciddi bir gerilla külliyatı oluşmuş durumdadır. Ama nicelik olarak yeterli olmadığı gibi nitelik olarak da bir çok eksiklik barındırmaktadır.

Borges; dahi çocuklardan bıkan Ulysses'in yeşil İthaka'yi gördüğünde sevgi gözyaşları dökmesini anımsatarak, "Sanat o İthaka gibi olmalıdır - dahi çocukların değil, yeşil bir sonsuzluğun sanatı" der. Bu yönüyle bilinen edebiyat kriterleriyle gerilla edebiyatını değerlendirmek bizi doğru sonuçlara götürmeyecektir. Gerilla edebiyatı kendine özgüdür. Kalıplara dökülmemiş ve  mükemmelleştirilmemiştir. Tam da Borges’in isteyeceği gibi dahi çocukların (edebiyatçı, şair, yazarların) değil, yeşil bir sonsuzluğun (dağların sonsuz yüceliğinin, gerillanın) edebiyatıdır.

Gerilla edebiyatında yaşanan sorunlardan biri kendini bu ölçülere sıkıştırma durumu olmaktadır. Ne asimilasyon diline tam hakim ne de ana diline tam hakim olunduğu için bu zorlama hali durumu daha da içinden çıkılmaz kılmaktadır. Dahası gerillanın hikayesi başka bir modernitenin dilidir, özsel olarak kapitalizmle, onun çarpıttığı moderniteyle uyumsuzdur. Ona uydurmaya çalışmak özünü bozmaktadır. Gerilla edebiyatı hepten kuralsızdır demiyoruz. Nazım Hikmet’in şiir, düz yazı, roman olarak da değerlendirilen “Benerci Kendini Niçin Öldürdü?”, “Memleketimden İnsan Manzaraları” ve benzeri eserleri gibi bir kalıba sığmayacak kadar özgündür.

Gerillanın mekanı

Yine Borges’ten bir alıntıyla ifade edelim; “Arjantinli katoliklerin tam tersiyim, onlar inanır ama ilgilenmez; ben ilgilenirim, ama inanmam." Gerilla, ediplerin biraz tersidir! Onların hayal ettiklerini, kurguladıklarını gerilla doğrudan yaşar. Nazım’ın dizelerindeki İspanya iç savaşında Kar Yağarken nöbet tutan savaşçı, Yaşar Kemal’in Bir Ada Hikayesi’nde anlattığı donan asker, gerillanın edebiyatında bizzat gerillanın kendisidir. Ehmedê Xanî’yi etkileyen Cudi, Gabar, Botan ve Dicle suyu gerillanın mekanıdır. Zaman, mekan, kahraman sorunu yoktur gerillanın! Ama bu mekanı, zamanı ve kahramanı en iyi kurgu ile sunmada yetersizlikleri yaşanabilmektedir.

Toplumcu gerçekçi edebiyatın temel sorunu propaganda sınırlarını aşamamak oldu. Gerilla edebiyatı için de benzer bir durum söz konusudur. Devrimci edebiyat devrimden sonra çıktı ve devrimin kazanımlarını anlattı. Önder Apo’nun ‘yaşam, yaşanırken anlaşılmaz’ dediği gibi gerillanın da hakikatini anlatması için zamana ihtiyacının olduğu belirtilebilir.

Gerilla yaşadıklarını yazdı ama yapacaklarını yazma konusunda hala gidilecek çok yolu bulunmaktadır. Yapacakları derken esasında gelecekteki bir ütopyadan bahsetmiyoruz. 54. yılına devreden bu mücadelenin her anı komünal yaşandı. Gerillanın her birliği bir klan kadar saf ve onurlu bir yaşam hücresiydi. Biri hepsi için, hepsi biri için yaşadı. Fedailiği bir yaşam tarzına dönüştürdü gerilla. Bunları yazmada, özgür Kürt varlığını hikayeleştirmekte eksik kalıyor. Oysa bunu da en güzel anlatabilecek olan gerillanın kendisidir. 

Gerilla edebiyatına en yoğun şekilde rengini veren konu şehadetler oldu, oluyor. Çünkü gerilla edebiyatı birazda vefadır, vicdani bir tutumdur. Unutulmaması gerekenleri unutturmamaktır, onlara tutunup yaşamaktır. Adorno’nun ‘soykırım koşullarında sanat yapılmaz’ dediği koşulları yaşıyor Kürt halkı. O nedenle gerilla edebiyatı gerçek kimliğine de, hedeflerine de soykırım koşulları ortadan kalktığında ulaşacaktır.