Ağaçlar şehirleri düşündüğümüzden de fazla serinletiyor ama tek başlarına yetemezler
- Dünyada birçok belediye, sıcağa karşı mücadele için şehre daha fazla ağaç dikiyor. Peki bu gerçekten ne kadar etkili? Ağaçlar olmasaydı şehirlerimiz ne kadar sıcak olurdu? Bunu anlamak için yaklaşık 3,6 milyar insanın yaşadığı 9.000'e yakın dünya şehrinden verileri analiz ettik.
- Şehirlerin yükselen sıcaklıklarla başa çıkabilmesi için ağaçlar, daha geniş bir stratejinin sadece bir parçası olarak görülmeli, tek çözüm olarak değil. Akıllı kent tasarımıyla yansıtıcı malzemeler kullanmak, yeşil alanları artırmak ve binalar arası hava akışını iyileştirmek sıcaklığı belirgin şekilde azaltabilir.
Araştırma: Manuel Esperon-Rodriguez, Rob McDonald, Tirthankar Chakraborty - Çeviri: Yeni Özgür Politika
Şehirler ve kasabalar genellikle çevrelerindeki kırsal alanlara göre 1-3°C daha sıcaktır. Bunun nedeni asfalt, beton ve tuğla gibi malzemelerin güneşten gelen ısıyı emip yavaş yavaş geri yaymasıdır. Bazı şehirlerde bu fark 7°C'ye kadar çıkabilir. Bu olaya "kentsel ısı adası etkisi" denir.
Bu durum özellikle sıcak ülkelerde tehlikeli olabilir. Aşırı sıcaklarda susuzluk ve sıcak çarpması ciddi riskler yaratır. Hava çok fazla ısınırsa ölümcül sonuçlar doğurabilir.
En basit çözümü ise şehir ağaçlarıdır. Dünyada birçok belediye, sıcağa karşı mücadele için şehre daha fazla ağaç dikiyor.
Peki bu gerçekten ne kadar etkili? Ağaçlar olmasaydı şehirlerimiz ne kadar sıcak olurdu?
Bunu anlamak için yaklaşık 3,6 milyar insanın yaşadığı 9.000'e yakın dünya şehrinden verileri analiz ettik. Yeni araştırmamızın ortaya koyduğu gibi, ağaçlar kentsel ısı adası etkisiyle hapsolan ısıyı neredeyse yarıya indiriyor.
Bu serinletici etki memnuniyet verici. Ancak dağılımı hiç de eşit değil. Daha zengin, banliyö tarzı ve nemli şehirlerde ortalama olarak daha fazla ağaç bulunuyor.
Neden ağaçlara odaklanıyoruz?
Ağaçlar adeta doğal bir klima gibi çalışır. Yeri gölgelendirerek asfaltın ve binaların baştan ısınmasını engeller. Ayrıca yapraklarından su buharı salarak (terleme) havayı doğrudan serinletir ve çevre sıcaklığını düşürür. Özellikle kavurucu yaz günlerinde hissedilir bir fark yaratırlar.
Ağaçlar, kentsel ısıya karşı nispeten basit ve etkili bir yöntem sunar. Bu çok önemlidir çünkü Birleşmiş Milletler'e göre dünya nüfusunun yarısından fazlası (%55) şu anda şehirlerde yaşıyor. Bu oranın 2050'de %68'e çıkması bekleniyor. İklim değişikliği daha sık ve şiddetli sıcak hava dalgaları getirirken, kentsel ısı adası etkisi şehirleri daha da ısıtıyor.
Ne yaptık?
Basit bir soruya cevap aradık: Ağaçlar olmasaydı şehirler ne kadar sıcak olurdu?
Bunun için yaklaşık 9.000 şehirde hava sıcaklığı ve yüksek çözünürlüklü ağaç örtüsü verilerini inceledik. Ardından "ya ağaçlar hiç olmasaydı?" senaryosunu modelledik ve mevcut durumla karşılaştırdık.
Böylece ağaçların, insanların asıl hissettiği hava sıcaklığı üzerindeki gerçek serinletme etkisini ölçebildik.
Önceki küresel çalışmaların çoğu uydu verilerinden alınan yüzey sıcaklıklarını kullanıyordu. Oysa yollar ve çatılar gibi yüzeyler, özellikle direkt güneş altında, üzerlerindeki havadan çok daha fazla ısınabiliyor. Bu da ağaçların serinletme etkisini olduğundan fazla göstermeye yol açıyordu. Hava sıcaklığı ise insanların gerçekten hissettiğini daha iyi yansıttığı için daha güvenilir bir ölçüttür.
Ağaçların gerçek etkisi ne?
Sonuçlar tahminimizden de güçlü çıktı.
Küresel olarak ağaçlar, kentsel ısı adası etkisini neredeyse %50 oranında azaltıyor. Ortalama kentsel ısı adası etkisi 1-3°C civarında olduğu için bu, birçok şehirde yaklaşık 0,5-1,5°C'lik bir serinleme anlamına geliyor.
200 milyondan fazla insan için ağaçlar, yerel hava sıcaklığını en az 0,5°C düşürüyor. Bu, aşırı sıcak günlerde anlamlı bir rahatlama sağlıyor.
Serinletme etkisi şehirden şehire büyük farklılık gösteriyor. Phoenix (ABD) gibi sıcak ve kuru şehirlerde ağaç örtüsündeki farklar hava sıcaklığında belirgin değişiklikler yaratıyor. Lizbon (Portekiz) veya Göteborg (İsveç) gibi daha ılıman şehirlerde ise etki hâlâ önemli olmakla birlikte genellikle daha az ve şehir genelinde daha dengeli.
Ağaçlar eşit dağılmıyor
Şehirlerdeki ağaçlar eşit şekilde yayılmıyor. Genellikle varlıklı mahallelerde ve zengin banliyölerinde yoğunlaşıyor. Daha serin veya nemli iklimdeki şehirlerde de ağaç sayısı daha fazla.
Düşük gelirli şehirlerde ve hızlı büyüyen bölgelerde ise ağaçlar oldukça seyrek. Bu eşitsizlik birçok şehrin içinde de görülüyor. Yeşil banliyöler, yakınlarındaki az bitki örtüsü olan mahallelere göre birkaç derece daha serin olabiliyor.
Gelirle güçlü bir ilişki var: ABD'de düşük gelirli bölgelerde varlıklı bölgelere göre ortalama %15 daha az ağaç bulunuyor ve bu bölgeler 1,5°C daha sıcak. Yani ağaçların ücretsiz serinletmesine en çok ihtiyaç duyan kesimler, maalesef en az yararlananlar oluyor.
Daha fazla ağaç dikmek yeterli değil
Ağaç dikmek şehir sıcaklığına karşı sıkça önerilen basit bir çözüm gibi görünüyor. Ağaçlar gözle görülür, nispeten ucuz ve daha temiz hava, daha iyi ruh sağlığı gibi ek faydalar da sağlıyor.
Yetkililerin iklim değişikliğinin arttırdığı sıcağa karşı ağaçlara sarılması anlaşılır bir durum. Bunaltıcı bir günde ağacın altına girdiğinizde serinlik hemen hissediliyor.
Ancak araştırmamız gösteriyor ki iklim değişikliği karşısında mevcut ağaçların etkisi oldukça sınırlı kalıyor. Tahminimize göre dünyadaki bugünkü şehir ağaçları, orta düzey iklim değişikliği senaryosunda yüzyıl ortasına kadar beklenen ek sıcaklığın yalnızca %10'unu dengeleyebilecek. Çok iddialı dikim kampanyalarıyla bu oran %20'ye çıkabilir.
Önemli bir katkı olsa da bu yeterli değil. Ekstra sıcaklığın büyük kısmı iddialı ağaç dikim kampanyalarıyla bile telafi edilemez.
Başka ne yapılabilir?
Şehirlerin yükselen sıcaklıklarla başa çıkabilmesi için ağaçlar, daha geniş bir stratejinin sadece bir parçası olarak görülmeli, tek çözüm olarak değil.
Akıllı kent tasarımıyla yansıtıcı malzemeler kullanmak, yeşil alanları artırmak ve binalar arası hava akışını iyileştirmek sıcaklığı belirgin şekilde azaltabilir. Yeşil çatılar ve gölgeli sokaklar da fayda sağlar.
Yeni ağaç dikimleri, özellikle mevcut örtünün az olduğu daha sıcak mahallelere odaklanmalı; çünkü oralarda etki en yüksek olur.
Tabii ki tüm bu önlemler, sera gazı emisyonlarını azaltarak iklim değişikliğiyle doğrudan mücadele etmenin yerini tutmaz.
Ağaçları akıllıca kullanmak
Dünya şehirlerinde milyarlarca ağaç var. Bunlar son derece değerli; şehirleri serinletiyor, biyolojik çeşitliliği destekliyor ve kentsel yaşamı daha yaşanabilir kılıyor.
Şehir sakinleri ve yöneticiler için asıl mesele, ağaçları akıllıca kullanmak: En çok ihtiyaç duyulan yerlere dikmek ve diğer ısı azaltma yöntemleriyle birlikte planlamak.
Ağaçlar gerçekten harika. Ama her şeyi tek başlarına yapamazlar.
Kaynak: The Conversation, uzman görüşlerini ve akademik analizleri haberle buluşturan, 2011'de Avustralya'da kurulmuş küresel düzeyde faaliyet gösteren bir medya ağı
