İşkenceye karşı mizahla direniş

Kültür/Sanat Haberleri —

22 Kasım 2022 Salı - 19:30

Karikatürist Mithat Solmaz ve çizimleri

Karikatürist Mithat Solmaz ve çizimleri

  • Karikatürist Mithat Solmaz çizmeye zindanda başladı. "Karikatürlerimde ya mahkumun ya da cezaevi faresinin ağzından sorunları dile getirirdim" diyen Solmaz sürgünde de muhalif bir çizer olarak üretmeye devam ediyor. 

MİHEME PORGEBOL

“Kışın Elazığ’da yazın ise köyde kalırdık. Hayvan otlatmaya giderken çökelek ve sac ekmeği koyduğum heybeme küçük bir de çekiç koyardım. Köpeğimle beraber hayvanları topladıktan sonra dağda topladığım taşları çekiçle yontup küçük heykeller yapardım. Akşama doğru hayvanları köye getirirdim. Dedem, ‘put yapıyorsun’ diyerek demir bastonuyla kırardı heykelleri. Yaptığım taş heykelleri kırarken put kırdığı düşüncesiyle büyük bir haz duyar, cennette yerini garantilediğini sanırdı. Heykellerimi kırdığı için cennete gitmiş midir acaba, bilmiyorum.”

Sanatla buluştuğu ilk yıllarda dedesiyle arasındaki çekişmeyi böyle anlatıyor karikatürist Mithat Solmaz. 1978 yılında henüz 17 yaşında zindanla tanışan Solmaz, tutsaklığının ikinci ayında hapishane idaresinin haksız uygulamalarına karşı çıktığı için hücreye atılır. Devrimcilerle de bu olaydan sonra tanıştı. Devrimci tutsaklar, zindandaki hak ihlallerine karşı diğer tutsakları da örgütlüyordu. Bu örgütlenmeye dahil olduğu ve ihlallere karşı çıktığı için toplamda 8 ayrı hapishaneye sürgün edilen Solmaz, 1980 yılında sürgün edildiği Afyon’da Kürt hareketiyle tanışır. Ulusal kurtuluş mücadelesinin önemini kavrar ve zindanda aktif eylemselliğe katılır. Ayaklanma ve tünel kazma gibi nedenlerle cezası sürekli artırılır.

İlk çizimler Gırgır’da

İçeride kaldığı sürede hem daha ucuz hem de ulaşılması kolay olduğu için kareli matematik defterlerine karikatürler çizmeye başlar. Solmaz, bu defterlere çizdiği karikatürlerden başlayarak çizerlik kariyerini anlatmaya koyuluyor: “Karikatürlerimde ya mahkumun ya da cezaevi faresinin ağzından sorunları dile getirirdim. Bu karikatürleri Gırgır dergisinin amatör sayfasına yollardım. Gırgır’ın mizah yönetmeni, kendisi de karikatürist olan Oğuz Aral çizgilerimi yayımlamaya başladı. Eksiklerimi çizgi bazında eleştirdi. Bu eleştiriler gelişmeme çok yararı oldu. Aral, bana karikatür çizim malzemeleri yollardı. Yayımlanan karikatürlerimden telif ücreti de gelmeye başlayınca bir hayli keyiflenmiştim. İlk telif ücretime dair idareden gelen makbuzu saklayıp 2 ay boyunca çekmedim parayı. Volta atarken Gırgır dergisinden gelen para makbuzuna bakardım. Bir süre sonra param kalmayınca çekmiştim 400 liralık telif ücretini.”

 

 

İşkenceye karşı mizah

Mithat Solmaz, çizimlerinde daha çok zindan gerçekliği, işkence ve savaşı konu ediniyor. Bunda karikatüre hapishanede başlamış olmasının önemli bir etkisi olduğunu söyleyen Solmaz, Türkiye’nin geçmişte de bugün de bir nevi yarı açık hapishane olduğunu düşünüyor. Dolayısıyla direnmenin gerekli olduğunu belirten Solmaz, “Tutsaklığımızda idarelerin meydan dayakları ve falakalarına çokça maruz kalırdık. Hücrelerimizden saatlik volta için çıkarılınca birbirimizin patlamış dudaklarına, yamulmuş yüzüne bakar, yoldaşlarla şakalaşırdık. 'Aha şimdi gerçekten karikatüre benzemişsin' der gülerdik birbirimize” ifadeleriyle kendilerinin de işkenceye karşı mizahla direndiğini anlatıyor.

O yıllarda Oğuz Aral, tüm sanatçıları tutsaklardan oluşan ve dünyada bir ilk olan "İçeriden Dışarıya Sevgilerle” adlı sergileri düzenlemeye başlar. Bu sergilerde yer alan eserlerden oluşan bir kitap yayımlar. Solmaz’ın eserleri hem sergilerde hem de kitapta yer alır. Solmaz tahliye olduktan sonra da çizerliği sürdürür.