Savaşlar, sanatı da yok ediyor

• Savaşlar ve demokratik gerileme, sanat özgürlüğüne yönelik saldırıları yapısal hale getirdi. Sansür ve baskı, “münferit olay” olmaktan çıkıp devlet politikalarının parçası oldu.

Freemuse’un “Sanat Özgürlüğü Durumu 2026” raporu, savaşlar ve demokratik gerilemenin, “üretim ve ifade özgürlüğüne” yönelik saldırıları kolaylaştıran iki kritik durum olduğuna işaret ediyor. Freemuse Başkan Yardımcısı Alfons Karabuda, saldırıların artık bireysel vakalarla sınırlı kalmadığını, geniş siyasi süreçlerin parçası haline geldiğini belirtiyor.

Yasalar, finansman kararları, kurumsal baskı ve kamuoyu yoluyla yıldırma yöntemleri, kültürel ekosistemlerde sanat ifadesi alanını daraltıyor. Raporun başyazarı Sara Whyatt, hükümetlerin milliyetçilik, din ve güvenlik söylemini sanatçıları bastırmak için daha sık kullandığını vurguluyor. Bu baskı, protesto karşıtı yasalar, gözetim, fon kesintileri ve kurumların yeniden yapılandırılması gibi çeşitli araçlarla yürütülüyor. Etkisi hem demokratik ülkelerde hem de otokrasilerde özgür ifade alanını daraltıyor.

Savaşın ve şiddetin bilançosu

Freemuse, Kasım 2024 ile 2025 sonu arasında dünya genelinde 28 sanatçı cinayetini kaydetti. Bunların 15’i müzisyendi ve büyük çoğunluğu Meksika, Peru ve Kolombiya’daki suç örgütlerinin kurbanı oldu. Savaşlar ayrıca 9 sanatçının katledilmesine de neden oldu. 5’i Gazze’de bombardıman altında, 4’ü ise İran’da “On İki Gün Savaşı” sırasında İsrail hava saldırılarında hayatını kaybetti. Gerçek rakamların daha yüksek olabileceği uyarısı yapılıyor. Rapora göre, iki kriz kesişiyor: Savaş kültürel ekosistemleri tahrip ederken, demokratik gerileme ise hükümetlere muhalif sesleri bastırmak için yasal araçlar sağlıyor.

Öte yandan, İngiltere’de kültürel kurumlar Filistin’le ilgili eserleri “güvenlik” ve “tarafsızlık” gerekçesiyle iptal ederek sansüre başvurdu. Bob Vylan ve Kneecap gibi müzisyenler hedef oldu.  Venedik Bienali’nde Filistin temalı eserler nedeniyle davet iptalleri ve sansür tartışmaları yaşandı. 

Ukrayna’da savaşta 500’den fazla kültürel mekan hasar gördü veya yok edildi. Rusya’da iktidar, savaşı eleştiren sanatçılara dava açtı, Pussy Riot üyeleri gibi uzun hapis cezaları ve “aşırılıkçı” damgasıyla karşı karşıya kaldı. 

İran’da özellikle 12 gün süren İsrail saldırılarının ardından rejimin özellikle kadın, Kürt ve muhalif sanatçıları hedef aldığına işaret edilen raporda, ayrıca Sudan’daki duruma da dikkat çekildi. Rapora göre, Sudan’da avaş başladığından beri 50’den fazla sanatçı katledildi.   

ABD’de Donald Trump’ın ikinci döneminde kültür kurumları personel ve fon kaosu yaşarken, çeşitlilik politikaları geri çevrildi.  Latin Amerika ve Güney Asya’da ise suç şiddeti, muhafazakâr baskılar ve finansal kısıtlamalar sanat özgürlüğünü tehdit ediyor.

Yasalar, sanatçılara karşı kullanılıyor

Freemuse, yasaların “terör”, “ahlak” veya “güvenlik” gibi belirsiz kavramlarla sanatçılara karşı silah olarak kullanıldığını belirtiyor. Rapor, sanatçıların yaratıcı direnişine rağmen küresel ölçekte ciddi bir tehdit altında olduğunu ortaya koyuyor. HABER MERKEZİ