Amed burçlarının esrarengiz sırları

Toplum/Yaşam Haberleri —

6 Ekim 2021 Çarşamba - 20:00

AMED SURLAR

AMED SURLAR

  • Surlar tarih içinde onarılırken, M.S. 639 yılında İslamiyetin gelmesiyle birlikte surlardaki Hristiyanlık dönemini çağrıştıran birçok yazıt, motif ve sembol kaldırıldı. Yerine, Arap harfleriyle kitabeler yazıldı. Ancak, surlar üzerinde bulunan ve günümüzde de sırlarını koruyan yüzlerce sembol, motif ve figüre dokunulmadı.

 

YILMAZ KAYA/AMED

Burçları, dehlizleri, geçit yolları, zindanları gibi pek çok sırrı barındıran Amed surlarının en dikkat çeken özelliklerinden biri de üzerindeki hayvansal, bitkisel, geometrik ve sembolik figürlerdir. Gamalı Haç'tan, çıplak kadın figürüne, gergedandan, kanatlı aslan figürüne kadar henüz gizemleri çözülmeyen figürlerin bir kısmı burçlar üzerinden net bir şekilde görünürken, kimisi ise 20x20 cm boyutlardaki bazalt taşlar üzerine işlenmiş ve sur taşları arasına gizlenmiş. Şimdiye kadar ciddi bir araştırma yapılmadığı için bu figürlerin ne anlamlar içerdiği konusunda çeşitli rivayetler ve yorumlar yapılmış. 
Tarihi binlerce yıl öncesine dayanan Amed surları M.Ö. 3000 yıllarında Huri uygarlığı tarafından yapımına başlanmış. M.Ö. 349 yılında, Bizans İmparatoru Kostantinus tarafından yenilenip günümüzdeki şeklini almış, birçok savaşta tahrip edildi. Kente hakimiyet kuran uygarlıklar, savunma amaçlı surları hem tahkim etti, hem de genişletti. 

Yüzlerce figür, kabartma ve motif
Surlar tarih içinde onarılırken, M.S. 639 yılında İslamiyetin gelmesiyle birlikte surlardaki Hristiyanlık dönemini çağrıştıran birçok yazıt, motif ve sembol kaldırıldı. Yerine, Arap harfleriyle kitabeler yazıldı. Ancak, surlar üzerinde bulunan ve günümüzde de sırlarını koruyan yüzlerce sembol, motif ve figüre dokunulmadı. Sur burçlarına yerleştirilmiş Milat öncesi, Roma ve İslam medeniyeti özelliklerini iç içe barındıran figürler, insansal, bitkisel, hayvansal, geometrik ve sembolik özellikler taşımakta. İnsanların ulaşabileceği yükseklikte olan ve yerinden çıkarılabilen yüzlerce figür ve motifin akıbeti ise belli değil. Surların üzerindeki izlerde, bu figür ve kitabelerin çıkarıldığı yerlerin izleri günümüzde çıplak gözle görülebiliyor.

Semboller, motifler, kabartmalar
Amed surlarındaki figüratif, sembolik motifler kale kapıları ve önemli burçlar üzerinde yer alıyor. Bunlar sıradan bir süslemenin ötesinde simgesel iletiler içeren kabartmalardır. Bu figür ve semboller konusunda ise açıklayıcı bir yazı bulunmamakta.

Burçlardaki figürler:

Kartal figürü
Urfa Kapı, Melikşah, Nur, Evli Beden ve Yedi Kardeş burcunda da çift başlı kartal, kartal ve şahini anımsatan yırtıcı kuşlar, papağan ve güvercin figürleri bulunur. Nur burcundaki kuş tasvirlerinin kuyruk ve kanatları açıktır. Bu, güç, kuvvet gösterisini andırır. Yedi Kardeş ve Evli Beden burçlarında amblem olarak yer alan figür, diğerlerinden daha hareketlidir. Surların birçok yerinde bulunan, asalet ve gücü temsil eden çift başlı kartal figürü, hala Amed Büyükşehir Belediyesi ve Dicle Üniversitesi'nin de sembolü olarak kullanılmakta. Evli Beden ve Yedi Kardeş burçlarında bulunan çift başlı kartalın iki yanında ise birer aslan heykeli bulunmakta. 

Akrep figürü 
Tek Kapı yanındaki Eyyubi burcunda yer alan akrebi elinde tutan bağdaş kurmuş insan kabartması, akrep kabartmasına ilişkin tek örnek. Tek Kapı'dan Urfa Kapı'ya doğru hattaki 3. burcun üzerinde. Figürde, bağdaş kurmuş bir insan, sağ eliyle bir akrebin kuyruğundan tutmuş, sol elinde ise bir asa bulunuyor.