Koçerler gerilla ile güvende

• Nisan’dan Eylül’e kadar Qendîl’in yaylalarında yaşayan ve peynirden yoğurda tüm üretimi omuzlayan kadınlar: “Yoldaşlar burada oldukça korkmuyoruz. Onlarla iç içeyiz. Bizi tedavi ediyorlar. İhtiyaç duyduğumuz her şeyi sağladılar” diyor.

Qendîl dağlarının eteklerinde kurulan yaşam, doğayla iç içe zorlu bir hayatı barındırırken, bu yaşamın temelini kadın emeği oluşturuyor. Dugoman köyünden Jakav Nebi ve onun gibi birçok koçer kadın, bahar aylarından itibaren çadırlarını kurarak hem hayvancılık yapıyor hem de peynir, yoğurt gibi süt ürünlerini üretiyor. Geleneksel çîx dokumacılığıyla kültürlerini yaşatan kadınlar, aynı zamanda aile ekonomisinin yükünü omuzluyor. Nujinha’ya konuşan Jakav Nebi, geçmişte duydukları korkunun yerini bugün güven duygusunun aldığını belirtti.

Üretim sorumluluğu kadınlarda

Qendîl dağlarının eteklerindeki koçer yaşamına dair konuşan Jakav Nebi, “Nisan ayında buraya geliyoruz; bazen daha erken, bazen daha geç. Mayıs ayına kadar bu eteklerde kalıyoruz. Daha sonra hava ısınınca ve koşullar değişince Qendîl’in daha yüksek kesimlerine çıkıyoruz ve Eylül ayına kadar orada kalıyoruz. Eylül’den sonra tekrar aşağıya iniyoruz ve kışın başlangıcına kadar burada kalıyoruz. Soğuk, kar ve yağmur başladığında ise tekrar köyümüz Dugoman’a dönüyoruz. Kadınlar hem ev işlerini hem de hayvancılığı yürütür. Aslında erkeklerin işlerini de yapıyoruz. Peynir, yoğurt ve tüm süt ürünlerinin üretimi de bizim sorumluluğumuzda” diyor.

Çix yapım süreci

Çîx dokumacılığı, göçer kadınların kültürel el işlerinden biri olarak öne çıkıyor. Çadır yapımında kullanılan bu dokuma, kadınların birlikte çalışmasıyla hazırlanıyor.

Jakav, çîx yapım sürecini şöyle anlatıyor: “Kamışları topluyoruz, temizliyoruz ve sıralıyoruz. Tüm işlemler tamamlandıktan sonra iplerle bağlayarak sağlamlaştırıyoruz. Sökülmemesi için dikiş yapıyoruz. Süsleme için boncuk ve çeşitli ipler kullanıyoruz; yün ve iğneyle işleyerek çîx’i tamamlıyoruz. Başta yapmayı bilmiyorduk ama komşu kadınlardan öğrendik. Onlar bize yardım etti, şimdi hepimiz kendi başımıza yapabiliyoruz.”

Korkmuyoruz

Konuşmasının sonunda Jakav Nebi, Qendîl eteklerinde hissettikleri güven duygusuna vurgu yaparak, “Buradan ayrılırken, yağmur zarar vermeyecekse eşyalarımızı olduğu gibi bırakabiliyoruz. Her şey güven içinde kalıyor. Bu da burada bulunan güçler sayesinde mümkün. Güvenlik açısından hiç korkmuyoruz; burası çok güvenli ve gece tek başına bile kalabilirsiniz. Eskiden korkardık ama artık hayır. Yoldaşlar olduğu sürece korkmuyoruz. Onlarla iç içeyiz. Doktorları geliyor, bizi tedavi ediyorlar. Biz de çok mutlu oluyoruz. İki kez onların hastanesine gittik, bize yardım ettiler ve ihtiyaç duyduğumuz her şeyi sağladılar” ifadelerini kullandı.

QENDÎL