“Masum iştah kesiciler” değil ölüm iğneleri

• Uzmanlar, tüm dünyada giderek yaygınlaşan zayıflama iğnelerine karşı uyarıyor: Bu ilaçlar “masum iştah kesiciler” değil, hormon benzeri etkileriyle birçok organı etkiliyor. Kontrolsüz kullanımda kilo kaybı sağlansa bile geri dönüşsüz organ hasarı veya ölüm riski var.

REWŞAN DENİZ

Zayıflama iğneleri (Ozempic, Wegovy, Saxenda) tüm dünyada ve Türkiye’de giderek daha fazla ilgi görüyor. Bu GLP-1 reseptör agonistleri, iştahı baskılayarak, mide boşalmasını yavaşlatarak ve kan şekerini düzenleyerek kilo kaybı sağlıyor. Ancak etkililikleri kadar güvenlik tartışmaları da büyüyor. Kontrolsüz ve endikasyon dışı kullanım, bulantı-kusma gibi yaygın yan etkilerin yanı sıra tiroid tümörü riski, böbrek hasarı ve nadir de olsa ciddi komplikasyonlara yol açabiliyor.

Uzmanlar bu iğnelerin kullanımına karşı uyarıyor. Bu ilaçlar “masum iştah kesiciler” değil, hormon benzeri etkileriyle birçok organı etkiliyor. Kontrolsüz kullanımda kilo kaybı sağlansa bile geri dönüşsüz organ hasarı veya ölüm riski var.

Sözde “yaşam tarzı” ürünü

Sadece ABD’de, son bir yılda Wegovy, Ozempic, Zepbound ve Saxenda gibi enjeksiyonlu zayıflama ilaçlarını kullananların oranı nüfusun yüzde 12’sine ulaştı – bu, 2024 başındaki oranın iki katından fazla. Kadınlarda ve 50-64 yaş grubunda kullanım daha yüksek. Avrupa’da da talep hızla artıyor; İngiltere’de halkın önemli bir kısmı eczane veya internet üzerinden bu ilaçlara başvuruyor. Almanya’da ise cepten ödeme yapılsa bile kullanım isteği yüksek.

İlaçlar, sanal medya fenomenleri ve ünlülerin etkisiyle “yaşam tarzı ürünü” haline geldi. Uzmanlar, ilaçların aslında diyabet ve obezite için geliştirildiğini, ancak şimdi dış görünüş odaklı kullanıldığını vurguluyor.

Sahte Mounjaro hayat aldı

Yüksek talep, arz ve pahalı fiyatlar organize suç gruplarını harekete geçirdi. Avrupa İlaç Ajansı (EMA), Eylül 2025’te çevrimiçi yasa dışı satışların tehdidinin büyüdüğünü ifade ederek uyardı. Henüz onaylanmamış retatrutid gibi deneysel ilaçların sahte versiyonları ile yasaklı sibutramin içeren ürünler piyasada.

Zayıflama ilaçlarının sahte/onaysız ilaçlar arasındaki payının arttığını belirtiliyor. İngiltere’de Ekim 2025’te gerçekleştirilen en büyük operasyonlardan birinde değeri 250 bin sterlin olan binlerce retatrutid kalemi ele geçirildi. Sahte ürünlerde etkisiz madde, kontaminasyon, hijyenik olmayan iğneler ve yanlış doz riski bulunuyor. İngiltere’de bir kadın, güzellik salonundan aldığı sahte Mounjaro nedeniyle hayatını kaybetti.

Riskler hafife alındı

Yaygın yan etkiler arasında bulantı, kusma, ishal, yorgunluk, baş ağrısı yer alıyor. Daha ciddi raporlananlar arasında hipoglisemi, akut böbrek hasarı, kardiyovasküler sorunlar ve tiroid C-hücre tümörü riski bulunuyor.

Mart 2026’da FDA, Novo Nordisk’e (Ozempic ve Wegovy’nin üreticisi) resmi uyarı mektubu gönderdi. Şirket, semaglutid kullanan hastalarda üç ölüm vakası (biri intihar), felç ve intihar düşüncesi bildirimlerini zamanında raporlamamakla suçlandı. FDA, çağrı merkezi prosedürlerinde sistemik başarısızlıklar tespit etti; bazı vakalar hiç araştırılmadı veya geçersiz sayıldı. Şirket, raporlamayı düzelttiğini savunurken, binlerce hasta Novo Nordisk ve Eli Lilly’ye karşı “riskleri hafife aldıkları” iddiasıyla dava açtı. FDA, raporların ilacın doğrudan sebep olduğunu kanıtlamadığını ancak şirketin yasal yükümlülüklerini yerine getirmediğini vurguladı.

2018’den bu yana FAERS’e bu ilaçlarla ilişkilendirilen ölüm bildirimleri yüzleri aşmış durumda.

Kim kazanıyor kim kaybediyor?

Bu tartışmaların ortasında şirketin finansal performansı dikkat çekici. Novo Nordisk’in 2025 net satışları yüzde 10-12 civarında arttı; obezite bakım ürünleri satışları yüzde 31 (sabit kur bazında) yükselerek yaklaşık12-13 milyar USD’ye ulaştı. Bu büyüme, GLP-1 pazarındaki patlamadan kaynaklandı. Şirketin net kârı da güçlü seyretti. Obezite ilaçları, Novo Nordisk’i Avrupa’nın en değerli şirketleri arasına taşıdı.

Türkiye’de Ozempic tip 2 diyabet, Wegovy ise obezite tedavisi için beyaz reçeteyle onaylı olsa da, eczanelerde reçetesiz temin edilebildiği ve denetimlerin yetersiz kaldığı belirtiliyor. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) geri ödeme yapmıyor; fiyatlar ortalama 9 bin ila 18 bin TL arasında değişiyor.  Kullanım özellikle kadınlar arasında yaygın.

Kullanıcılar hayati riskle karşı karşıya

Zayıflama iğneleri obeziteyle mücadelede önemli bir araç olabilir, ancak talep patlaması, sahte ürünler, yetersiz raporlama ve denetimsiz erişim ciddi kamu sağlığı sorunu yarattı. Novo Nordisk’in kazancı rekor kırarken, kullanıcılar potansiyel hayati risklerle karşı karşıya. Uzmanlar, doktor kontrolü, sağlıklı beslenme ve egzersizle kombine kullanımın önemini vurguluyor. Patent bitişiyle fiyatlar düşse de, en güvenli yol her zaman reçeteli ve denetimli kullanım.