Rojava adalet ve umut adası

• Rojava projesi bazen bir “vaha” olarak tanımlanıyor despotizm, savaş ve nihilist İslamcılık tarafından harap edilmiş bir bölgede mucizevi bir şekilde çiçek açan izole bir demokrasi, adalet ve umut adası. Kürtlerin öncülüğündeki Özerk Bölge'nin kurulmasından 11 yıl sonra, şiddetli dış baskılar ve iç çelişkiler, beklenmedik, el yordamıyla ulaşılan çözümler ve dinamik uzlaşmalar üretti.

• Türkiye, Rojava’nın elektrik şebekesinin neredeyse tamamını, barajları, su istasyonlarını ve bir hastaneyi ortadan kaldıran 60’tan fazla hava saldırısı dalgası başlattı. 2 milyon insan ve onlarca sağlık tesisi kasıtlı olarak susuz ve elektriksiz bırakıldı. Bu arada Batı medyası ve siyasetçileri, bir zamanlar övgü ve vaat yağmuruna tuttukları cesur müttefikleri hakkında neredeyse tamamen sessiz kalıyor.

 

MATT BROOMFİELD - Çeviri: Serap GÜNEŞ

Çok az Batılı “Rojava”yı Suriye’nin çoğunluğu Kürt olan kuzeyinin adı olarak tanıyabilir. Ancak çoğunun Suriyeli Kürtlerin Suriye iç savaşının son on yılında oynadıkları role dair zayıf da olsa bir anısı vardır. 2012’den DAİŞ’in 2019’da yenilgiye uğratılmasına kadar sayısız uluslararası muhabir ve film ekibi Rojava’yı ziyaret ederek, Kürtlerin öncülüğündeki toplama ordunun DAİŞ işgali altındaki şehirleri kurtarırken bir yandan da Suriye rejimi ve Türk güçlerinin saldırılarını savuşturduğu çarpıcı görüntüler yakaladı. Batılı dergilerde kadın savaşçıların göz alıcı portreleri ve Suriye’deki Kürt mücadelesini kendi kuşaklarının İspanya İç Savaşı olarak gören Kuzey Amerikalı anarşistlerle yapılan röportajlar yer aldı. Aynı zamanda, paslı hurda demirden tankların, parmak arası terlik giyen hafif silahlı savaşçıların ve Türkiye’nin her yerde bulunan insansız hava araçlarını engellemek için pazar sokaklarına gerilen brandaların görüntüleri, kabaca Batı Virginia büyüklüğündeki bu kuşatılmış, izole ve çoğunlukla çöl olan bölgenin insanlarının karşı karşıya olduğu zorluğun boyutuna işaret ediyordu. 

2 milyon insan susuz bırakıldı
2019’dan itibaren tanıdık bir izlek yeniden ortaya çıktı. DAİŞ tehdidi azalıp da Donald Trump ABD askerlerinin geri çekilmesi için o feci emri verdiğinde, Batı basını da ABD Başkanı’nın izinden giderek hızla ilgisini kaybetti. Jake Gyllenhaal ve Hillary Clinton tarafından hazırlanan televizyon programları ve Hollywood filmleri prodüksiyona giremedi ve hızla unutuldu. Batı, bölgesel çıkarlarının kilit NATO müttefiki Türkiye’de yattığına karar verdi; tarihi düşmanlarının hakim olduğu bir mahallede, kısa vadeli Kürt ortaklarını, iktidarın gerçeklerine ilk kez terk etmiyorlardı. Batılı gazeteciler ve sivil toplum örgütü çalışanları sınıra doğru ilerlerken -ve yerel halk geri çekilen ABD konvoylarını taş yağmuruna tutarken- ilk Türk hava saldırıları, Türkiye’nin hemen ihlal etmeye başladığı ABD arabuluculuğundaki bir anlaşmanın parçası olarak askerden arındırılmış olan Kürt sınır kasabalarını vurmaya başladı. Daha bu hafta Türkiye, Rojava’nın elektrik şebekesinin neredeyse tamamını, barajları, su istasyonlarını ve bir hastaneyi ortadan kaldıran 60’tan fazla cezalandırıcı, hedefli hava saldırısı dalgası başlattı. Kış yaklaşırken 2 milyon insan ve onlarca sağlık tesisi kasıtlı olarak susuz ve elektriksiz bırakıldı. Bu arada Batı medyası ve siyasetçileri, bir zamanlar övgü ve vaat yağmuruna tuttukları cesur müttefikleri hakkında neredeyse tamamen sessiz kalıyor.

İlerici toplumu inşa ediyorlar
Yine de, karşı karşıya kaldığı her şeye rağmen -azalan uluslararası sempati, ticari ambargo, yükselen enflasyon, resmi uluslararası veya diplomatik tanınma eksikliği, Türkiye’nin sürekli saldırıları, Esad yanlıları ve DAİŞ’lileri barındıran huzursuz aşiret bölgeleri 4 milyon Suriyeli Kürt, Arap ve diğer azınlıklar, kısa bir süre uluslararası ilgi çeken ve küresel solun çoğunun hayal gücünü ateşleyen ilerici toplumu inşa etmeye devam ediyor. Resmi olarak Kuzey-Doğu Suriye Özerk Yönetimi olarak bilinen bölgede Kürtlerin liderliğindeki yönetim, doğrudan demokrasi, kadın özerkliği, azınlık hakları ve sosyal ekoloji ilkelerine dayalı yeni bir toplumu sessizce doğaçlama olarak inşa ediyor.

Demokrasi örneği
Rojava projesi bazen bir “vaha” olarak tanımlanıyor -despotizm, savaş ve nihilist İslamcılık tarafından harap edilmiş bir bölgede beklenmedik ve mucizevi bir şekilde çiçek açan izole bir demokrasi, adalet ve umut adası. Ancak bu idealize edilmiş “çöldeki gül” imajı fazla basit. Kürtlerin öncülüğündeki Özerk Bölge'nin kurulmasından 11 yıl sonra, şiddetli dış baskılar ve iç çelişkiler, beklenmedik, el yordamıyla ulaşılan çözümler ve dinamik uzlaşmalar üretti. Pek anlaşılmayan bu siyasi süreç, ütopik politikaların sert, gerçek dünya ortamlarına aktarıldığında neler olabileceğinin canlı bir örneği ve dünya çapında baskıcı toplumların dönüşümü için pratik dersler sunuyor. 
Bölgenin en üst düzey diplomatik kurumunun kadın eşbaşkanı Emina Omar’ın sözleriyle, Rojava’nın “sahada gerçekten var olan demokrasi örneği” sadece Suriye krizinin çözümü için değil, belki de daha geniş bir Ortadoğu için daha demokratik bir geleceğin kilidini açacak bir model sunabilir. 

Yüzyıllardır süren baskıya bir yanıt
Kuzey Suriye’deki ofisinden konuşan Omar, “Bu proje halkımızın iradesiyle hayata geçirildi” diyor. “Tüm tehditlere ve Türk işgaline rağmen on yıldır her yıl ilerleme kaydettik. Şimdi ‘Toplumsal Sözleşmemizi’ [Anayasamızı] gözden geçiriyor ve bölgemizin siyasi, sosyal ve ekonomik yaşamını tüm Suriye ve bölge için bir örnek olacak şekilde yeniden düzenliyoruz.”
2012’deki Rojava Devrimi yüzyıllardır süren baskıya bir yanıttı. Tekrarlanan ayaklanmalara rağmen Kürt halkı, şu anda modern Türkiye, Suriye, Irak ve İran arasında bölünmüş bir bölge olan anavatanlarının hiçbir yerinde gerçek bir özerklik elde edememişti. Bölgenin 1. Dünya Savaşı sonrası haritası -1923 Lozan Konferansı’nda yoğun İngiliz etkisi altında çizilmişti- Kürtlerin vatansız kalmasını ve ikinci sınıf Türk vatandaşlarına indirgenmesini isteyen yeni kurulmuş Türkiye Cumhuriyeti’ni yatıştırmak için tasarlanmıştı. Bir diğer öncelikli kaygı da petroldü: 1927’den itibaren Batılı konsorsiyumlar Irak ve Suriye’nin yeni sınırları içindeki Kürt bölgelerinde sondaj çalışmalarına başladı. Yüzyılın geri kalanında, tahminen 40 milyon Kürt, dört işgalci devlette de yoksullaşma, tecrit, katliam ve tam vatandaşlık hakkından mahrum bırakılma gibi dış dünyanın çok az ilgisini çeken durumlarla karşılaştı. Bu baskı yüzyılının en kötü şöhretli olayı, Saddam Hüseyin’in 1991 yılında 100.000 kadar Iraklı Kürdü zehirli gazla öldürmesi oldu.

Öcalan yeni bir vizyon ortaya koydu
Ancak Kürtler kendi kaderlerini tayin etme arayışlarından asla vazgeçmediler. Türkiye’de 1980’lerde Kürt Lider Abdullah Öcalan liderliğindeki Kurdistan İşçi Partisi’nin (PKK) bir Kürt devleti için savaşmak üzere silahlı bir kanat kurmasıyla önemli bir gelişme yaşandı. Kürt milliyetçiliği ile Marksist-Leninizm’i kaynaştıran bir ideolojiye sahip olan PKK kısa sürede zorlu bir gerilla gücüne dönüştü. Ancak Türk devletinin baskıları ve Sovyetler Birliği’nin çöküşü, 90’lı yıllar boyunca hareketin gücünün zayıflamasına yol açtı ve 1999 yılında Öcalan’ın Türk istihbarat servisleri tarafından yakalanmasıyla sonuçlandı. O zamana kadar Kürt Özgürlük Hareketi'nin ideolojisi, Öcalan’ın geleneksel Marksizm’den feminizm, post-kolonyal düşünce ve Amerikalı siyaset teorisyeni Murray Bookchin’den etkilenen heterodoks inançlara doğru kayışını yansıtmaya başlamıştı. Öcalan, hapishane hücresinden dış dünyaya ustalıkla ulaştırdığı bir dizi kitapta, PKK’nin mücadelelerinden ve SSCB’nin çöküşünün analizinden beslenen yeni bir vizyon ortaya koydu. Kürt halkının özgür olabilmesi için, başta ulus-devlet olmak üzere tüm toplumsal hiyerarşilerin yıkılması gerektiğini yazdı. En temelde, kadınlar için özerklik ulusal kurtuluş için bir ön koşuldu.

Öcalan’dan ilham alan devrimci proje
Öcalan’ın “demokratik konfederalizm” olarak adlandırdığı yeni siyasi vizyonun, doğrudan demokrasi, kadın özerkliği, azınlık hakları, kooperatif ekonomisi ve Bookchin’in “toplumsal ekoloji” olarak adlandırdığı insan ve çevre arasında yeniden tasarlanan bir ilişki gibi ideolojik ayakları vardı. Bu ilkeler bugün de Rojava’da Kürtlerin öncülüğündeki siyasi programa ilham veriyor. Suriye İç Savaşı öncesinde, ABD’nin Irak’ı işgalinin, dört Kürt bölgesinin en küçüğü, en yoksulu ve siyasi açıdan en az dinamik olanı Rojava’nın Öcalan’dan ilham alan devrimci bir projenin sahası olması için gerekli koşulları yaratacağını çok kişi öngöremezdi. Devrimci sosyalist Kürt hareketinin DAİŞ adlı yayılmacı radikal İslamcı gücü yenmek için dünyanın önde gelen kapitalist küresel gücü ABD ile bir “halk cephesi” oluşturacağını da çok az kişi tahmin edebilirdi. Ama tam da böyle oldu.

Kürt Özgürlük Hareketi'nin kökleri
Beşar Esad, 2012 yılında ülkenin kuzeyindeki Kürt bölgesinden askerlerini çekerek Kürtlerin özerkliğine zemin hazırladı. Bu hamle bir tarafta rejimin kontrolündeki topraklar, diğer tarafta DAİŞ ve Türkiye arasında bir Kürt tamponu yarattı. Kürtler için bu iki ucu keskin bir kılıçtı; bir yandan onları cihatçıların ve Türkiye’nin saldırılarına maruz bırakırken diğer yandan da Suriye Kürt hareketinin onlarca yıllık gizli örgütlenmesinin ardından kontrolü ele geçirmesi için bir alan yaratıyordu. Esad’ın o zamandan beri pişmanlık duyduğu bir karardı bu.
Kürt Özgürlük Hareketi'nin Rojava’da derin kökleri vardı, çünkü Öcalan 80’li ve 90’lı yılları Suriye’de sürgünde geçirdi. Bölge halkı o dönemin gizli örgütlenmesini hala hatırlıyor. Gerillaların bebek beşiklerine sakladıkları ya da hapisteki kocalarına eşlerinin ağızlarında taşıyıp ilettikleri mesajlar; kadın örgütçülerin Esad’ın gizli polisinden kaçmak için arka bahçelerdeki çitlerin üzerinden yalınayak geçerken komşu evlerin dışına bıraktıkları ayakkabılar. Hepsinden önemlisi, Rojava’daki işçi sınıfı Kürt mahallelerinde ve köylerinde statülerini sağlamlaştıran, Türkiye ve Suriye’deki Kürt militan kuşakların döktüğü kandı.

Fox News bile bu ihaneti eleştirdi
Bu örgütlenme sayesinde inşa edilen kurumlar, Suriyeli Kürtlerin son savaşta ayakta kalmasını ve DAİŞ’e karşı mücadeleyi tersine çevirmesini sağladı. Çabaları onlara küresel bir hayranlık ve hem Washington hem de Moskova ile geçici anlaşmalar kazandırdı; buna DAİŞ’in Reqa gibi Arap şehirlerindeki kalelerinden atılmasında hayati önem taşıdığı kanıtlanan ABD hava desteği de dahil. Ancak bu geçici ittifaklar kısa süreli oldu. Türkiye, Kürtlerin öncülük ettiği demokratik özerkliğe varoluşsal olarak her zaman karşı olmuştur. 2016’da Türkiye, Suriye’nin kuzeyinde kendi Kürt karşıtı bombalama ve kara operasyonlarını başlattı. Rusya 2018’de Türkiye’ye Rojava’nın batı vilayeti Efrîn’i işgal etmesi için yeşil ışık yaktı. Bir yıl sonra Washington, ABD askerlerini doğudaki savunulamaz sınır bölgesinden aniden çekerek Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a Rojava Devrimi'ne yönelik saldırılarını yoğunlaştırması için kapı açtı. Fox News bile bu ihaneti eleştirdi.

Kürtlerin öncülük ettiği proje
Her iki işgal sırasında da Türkiye, Rojava’daki Kürt, Êzîdî ve Hıristiyan köylerini yağmalayan, talan eden, işkence eden, sakat bırakan, tecavüz eden ve öldüren -çoğu eski DAİŞ üyelerinden oluşan- Arap ve Türkmen milisleri kullandı. Birkaç hafta içinde yüzlerce insan öldürüldü ve yüz binlerce insan yerinden edildi. Pek çok kişi Türkiye’nin Rojava’yı işgalinin, Kürtlerin öncülüğündeki bu ilerici deneyimin ölüm çanını çalmasını bekliyordu. Ancak Kürtlerin öncülük ettiği proje, inanılmaz zorluklara rağmen ayakta kalmayı başardı. Bazı topraklar kaybedilmiş olsa da, ABD ve Rus birliklerinin Suriye’nin kuzeyindeki kalıcı ve çıkarcı varlığı, Türkiye’nin tüm bölgeyi ele geçirmesini ve şu anda işgal altındaki bölgelere hakim olan cihatçı, ABD onaylı, Türkiye destekli milisleri yerleştirmesini engelliyor. Rojava’daki Kürtleri bekleyen kaderin korkunç bir örneği olarak, Türkiye tarafından işgal edilen bölgelerdeki Kürt nüfusu şimdiden yaklaşık üçte iki oranında azalmış durumda. Erdoğan’ın bir zamanlar söz verdiği gibi on binlerce kişi evlerinden “çöle” sürüldü.
Proje her ne kadar zor durumda olsa da milyonlarca Kürt ve Arap Rojava’yı hala bir sığınak olarak görüyor. Yakın zamana kadar birbirleriyle savaş halinde olan farklı halkları bir araya getirdikten sonra, Rojava, Suriye’nin hukukun üstünlüğü, güvenlik ve insani yardım açısından en yüksek standartlarını sunmaya devam ediyor. 

Hayati önem taşıyor
Suriyeli Kürt gazeteci Ali Ali, “Herkes acı çekiyor ama yine de burası Suriye’nin diğer yerlerinden daha iyi” diyor. “Kadınlar kaçırılmıyor, çocuklara el konulmuyor ve maaşlar daha iyi. Bu geniş demokratik proje insanlara umut veriyor. Hıristiyan [azınlık] Araplara, Araplar Kürtlere, Kürtler Araplara umut veriyor. Hepimiz bu projeyi birlikte paylaşıyoruz.” 

Özerk Yönetim’in laiklik, demokrasi ve kadın özerkliğine ilişkin siyasi programı yaygın olarak temelde “Kürt” olarak algılanıyor ve milliyetçi mücadele tarihi, binlerce genç Kürt’ü bu mezhepçi olmayan ilkeleri savunmak için kendilerini feda etmeye hazırlama konusunda hayati önem taşıyor.

Bölgenin toplumsal sözleşmesi...
Arap-Kürt birliği, DAİŞ’e karşı verilen ve hem Arap hem de Kürt şehirlerini özgürleştiren ortak savaşlarda şekillenmiştir. Sonuç olarak, Kuzey-Doğu Suriye Özerk Yönetimi’nin “halkların kardeşliği” olarak adlandırdığı şeye bağlılığı sadece retorik değil. Bölgenin “toplumsal sözleşmesi” tüm etnik gruplar için orantılı temsiliyeti garanti ediyor ve bu da Arapların çoğunlukta olduğu şehirleri Arapların yönetmesiyle sonuçlanıyor. Türkiye’nin son saldırıları sırasında kilit resmi daireleri, Türkiye sınırındaki Kürtlerin çoğunlukta olduğu bölgelerden, DAİŞ’in eski başkenti olan ve şu anda Rojava’nın en büyük şehri ve önemli bir ticaret merkezi olan Arap şehri Reqa’ya taşındı. Yine de etnik gruplar arası gerginlikler devam ediyor. Kürtler, DAİŞ isyancılarının askerlere, öğretmenlere, kadın toplum örgütçülerine ve çalışan herkese saldırmaya devam ettiği muhafazakar Arap bölgelerine şüpheyle yaklaşmaya devam ediyor. Bu bölgelerin de Kürtlerin çoğunlukta olduğu Özerk Yönetim’e karşı ekonomiden kültüre kadar çeşitli konularda kendi şikayetleri var. Güçlü Arap al-Baggara aşiretinin temsilcisi Abdul Karim Najm al-Salman, “Özerk Yönetim istikrar getirdi ve güvenlik durumu giderek iyileşiyor, ancak insanlar ekonomik olarak acı çekiyor” diyor. “Her geçen yıl yoksulluk artıyor. Müfredat üzerindeki anlaşmazlıklar nedeniyle eğitim olması gerektiği gibi değil.” 

Şiddetli bir ayaklanmayı tetikledi!
Özerk Yönetim’in eğitim sisteminin kadın haklarını, seküler değerleri ve genel olarak Öcalan’dan etkilenmiş bir tarih anlatımını teşvik ettiği göz önüne alındığında bu tartışmalar şaşırtıcı olmayabilir. Arap aşiretlerinin protestoları sırasında eğitim politikalarına ilişkin meşru şikâyetler, yakalanan DAİŞ militanlarının serbest bırakılması talepleriyle birlikte duyulabiliyor. Ağustos ayında Özerk Yönetim’in askeri kanadı, yolsuzluk ve şiddete başvurmakla suçlanan bir Arap aşiret reisi olan Abu Khawla adlı bir Arap bölge komutanını tutukladı. Khawla, sorunlu bir çöl bölgesi olan ve DAİŞ’den kurtarılan son bölge olan Derazor’daki Askeri Konsey’in başına pragmatik ama popüler olmayan bir seçimdi. Yerel halk uzun süredir tutuklanmasını talep ederken, görevden alınması kendi aşiret müttefiklerinin şiddetli bir ayaklanmasını tetikledi ve bölgedeki yerel aşiret güçlerine daha fazla yetki devri için yapılan çağrıları yeniledi.
Ardından yaşanan ve onlarca kişinin ölümüne neden olan kriz, Özerk Yönetim’in rekabet halindeki talepleri müzakere ederken nasıl bir ip üzerinde yürümesi gerektiğini gösteriyor. İktidarı potansiyel olarak şiddet yanlısı, yozlaşmış, ataerkil aşiret liderlerine teslim etmek mi yoksa daha fazla temsil için meşru taleplerini görmezden gelerek onların öfkesini riske atmak mı? Bu bölgelerde askeri Kürt kontrolünü merkezileştirmek mi, yoksa geri çekilip DAİŞ’in ya da evrensel olarak nefret edilen Suriye rejiminin geri dönmesi riskini almak mı?
Yetkililer, kolay cevaplar olmadığını, sadece siyaset ve uzlaşmanın zor bir iş olduğunu söylüyor. Memleketinde Özerk Yönetim’in mevzuatını uyarlamaya çalışan bir Arap yetkili olan Şadi el-İbrahim, “Büyük siyasi mücadelelerle karşı karşıyayız, ancak nüfusun çoğunluğu Suriye’nin devrimden önceki haline dönmesini istemiyor” diyor. “İşte bu yüzden diyalogdan yanayız. Demokratik bir Suriye inşa etmek isteyen herkesle konuşmak istiyoruz.”

Kürt ve Arap, yerel komünleri
Bu gerilimleri ele almak üzere tasarlanan kurum, “komün” olarak bilinen köy ve mahalle düzeyindeki toplantılardan oluşan ülke çapındaki bir ağdır. Bu sistem Öcalan’ın, komşuların ulusal politikayı şekillendirmeye de yardımcı olan taban düzeyinde kararlar aldığı bir toplum vizyonuna dayanıyor. Komünler en çok Türkiye savaş tehdidinde bulunduğunda devrimci coşkuyla doluyor: gençler tünel planlamak için toplantılara akın ediyor ve anneler cephe için büyük tencerelerde fasulye pişirmek üzere örgütleniyor. Büyükanneler bile silahlı devriyeler oluşturmak için bir araya geliyor. Ancak çoğu zaman bu yenilikçi ve katılımcı siyasi sistem pek de heyecan uyandırmıyor. Yerel düzeyde komünler, toplulukların bir yolun yeniden yapılması için mücadele etmesine ya da bir mülteci kampındaki kaynakların adil bir şekilde dağıtılmasını denetlemesine yardımcı oluyor. Ancak vatandaşlar, komün düzeyindeki girdilerin güvenlik veya ekonomiyle ilgili merkezi olarak planlanan Özerk Yönetim’in politikalarını etkilediğine dair çok az fikre sahip. Birçok Kürt ve Arap, yerel komünlerini Özerk Yönetim tarafından sübvanse edilen ekmek ve mazota erişebilecekleri bir yer olarak görmeye başladı.

Eşbaşkanlık sistemi
Kuzey-Doğu Suriye Özerk Yönetim’i kurucu demokratik ideallerine sadık kalmaya iten, komün sistemine olan ideolojik bağlılıktan ziyade, Arap bölgelerinde devam eden huzursuzluklar. Bu durum, Reqa’da 2020’deki aşiret huzursuzluklarına yanıt olarak düzenlenen halka açık bir istişare toplantısında görülebilir. Araplar Özerk Yönetim’in Kürt liderlerini göstermelik olmakla suçlar ve Özerk Yönetim’in Esad rejimi ile pragmatik müzakerelerinden ülke içinde yerinden edilmiş insanlar için iyileştirilmiş seyahat geçişlerine kadar bir dizi konu üzerinde hararetli tartışmalara girerken, Özerk Yönetim’in demokratik ruhunun tam akışına tanık oldum. Hararetli tartışmalar boyunca moderatörler katılımcıları, eleştirileri Özerk Yönetim’in ilerici gündemine ters düştüğünde bile ve özellikle de sözlerini sakınmadan konuşmaya teşvik etti. Genellikle muhafazakar olan aşiret aktörlerinin talepleri ile kendi ilerici idealleri arasında pazarlık yapan Özerk Yönetim, sivil toplumla demokratik bir diyaloğa zorlanmaktadır. Bu gerilimler hiçbir yerde Rojava’nın kadın özerkliği vizyonunda olduğu kadar belirgin değil. Özerk Yönetim sistemi genelinde, “kadın devrimi” olarak adlandırılan sürecin boyutu açıkça görülmektedir. Eşbaşkanlık sistemi, kadınların hem askeri hem de sivil alanda her düzeyde katılımını garanti altına almaktadır. Bu sayede binlerce genç kadın ataerkil evlerin hapsinden kurtulup asker, öğretmen, mülteci kampı yöneticisi ya da hakim (DAİŞ üyelerini yargılamaktan sorumlu olanlar da dahil) olarak çalışabiliyor.

Uzlaşma komiteleri
Bununla birlikte, geleneksel ev ve tarım işçiliği çoğu kadın için günlük bir gerçeklik olmaya devam etmektedir. Rojava’daki kadın hareketi hala bir gerilla hareketinden sıradan ev kadınlarının yaşamlarında devrim yaratabilecek toplumsal bir harekete dönüşme sürecinde. Bu yöndeki en önemli çabalardan biri, yerel kadınların aile içi anlaşmazlıkları ve diğer sorunları diyalog ve arabuluculuk yoluyla çözdükleri bir “kadın evleri” ağının kurulması. Her ne kadar direniş olmasa da -Arap şehri Dera Zor’da kadın evleri bombalamalardan ve arabalı saldırılardan kurtuldu- evler başarılı oldu, çünkü kadın topluluk yaşlılarına önceden var olan güvene dayanıyorlar. Kadınlar ayrıca nesiller arası kan davalarını ve diğer anlaşmazlıkları güvenilir yaşlılar tarafından denetlenen topluluk arabuluculuğu yoluyla çözmekle görevli “uzlaşma komitelerinde” de önemli bir rol oynuyor. Kadın evi ağının kurucu eş başkanlarından Bahiya Murad, genç anneler ve bebeklerle dolu bir ofiste bana, “Geçmişte insanlar Kadın Evi’ni ‘Boşanma Evi’ ya da ‘Yıkım Evi’ olarak adlandırıyordu” dedi. “Ama şimdi insanlar bizim hem erkekler hem de kadınlar için toplumu uzlaştırmaya çalıştığımızı anlamaya başladılar.”


Özerk Yönetim’in çok az seçeneği var
Amacının toplumu köklerinden koparmak değil, kadınların Kürt ve Ortadoğu toplumlarında anne, arabulucu ve toplumun temel direği olarak oynadıkları ve çoğu zaman tanınmayan rolü korumak ve geliştirmek olduğunu söylüyor. İranlı bir Kürt olan Jîna (Mahsa) Amînî’nin 2022 yılında başörtüsü ihlali iddiasıyla ahlak polisi tarafından dövülerek öldürülmesinin ardından Kürt kadın hareketinin “Jin Jiyan Azadî” sloganının İran’daki protestocular tarafından benimsenmesi bu vizyonun daha geniş bir kitleye hitap ettiğinin altını çizdi. Ekonomi alanında, Kuzey Suriye’nin gerçekleri Öcalan’ın küçük ölçekli, topluluk temelli kooperatiflere ilişkin orijinal vizyonundan bir miktar uzaklaşılmasını zorunlu kılmıştır. Suriyeli Kürt ekonomist Cheleng Omar’a göre Özerk Yönetim’in yıllık gelirinin yaklaşık yüzde 75’i karaborsada satılan petrol gelirlerinden elde ediliyor. Washington Özerk Yönetim’in petrolünü yurtdışına satmasına defalarca izin vermediği ve Esad rejimi de dahil olmak üzere bir dizi karanlık ortakla düşük fiyatlı anlaşmalar yapmaya zorladığı için bu bir zorunluluk. Bölgenin yetersiz gelirinin geri kalanını buğday üretimi ve hafif sanayi oluşturuyor. Sonuç olarak kişi başına düşen devlet bütçesi Güney Sudan ile hemen hemen aynı. Devrimden önce Esad rejimi Rojava’daki tarım arazilerinin yaklaşık yüzde 80’ine sahipti. Bu araziler kamulaştırıldı ve şimdi Özerk Yönetim tarafından yönetiliyor, bazıları da tarım kooperatiflerine devredildi. Küçük ve orta ölçekli çiftçiler mütevazı vergilere tabi; büyük özel toprak sahipleri yok. Yerli buğday üretimi bölgeyi açlıktan korumaktadır, ancak daha geniş bir ürün yelpazesi ekme ve gıda özerkliği elde etme çabaları henüz temel ithal mallara olan bağımlılığın üstesinden gelememiştir. 
Hareketli bir karaborsa fiyatları yükseltiyor, ancak Özerk Yönetim’in çok az seçeneği var. Ağır ekonomik izolasyonu, gıda maddeleri, inşaat malzemeleri ve ilaç tedariki için yasadışı tedarik hatlarına bel bağlamayı zorunlu kılıyor. Tek yarı resmi dış sınır kapısı, komşu Irak Kürdistanı’ndaki düşman yetkililer tarafından düzenli olarak kapatılıyor; teknik ve endüstriyel bileşenlerin bölgeye girişine neredeyse hiç izin verilmiyor. Bölgenin fiili başkenti Qamişlo’daki bir pazarcının bana söylediği gibi, bir çift kalitesiz parmak arası terlik Türkiye’den Irak’a, oradan da Suriye rejiminin kontrolündeki Halep’e geçip, her geçişte zamlanarak Rojava’ya ulaşabiliyor.

İşgal ve istilasının ardından Efrîn
Ekonomist Cheleng Ömar, bölgesel ekonomik kalkınmayı engelleyen diğer sorunları sıralıyor: Savaşın petrol altyapısına ve sulama sistemlerine verdiği zarar; beyin göçü; Özerk Yönetim bölgelerine neredeyse tüm yabancı yatırımları engelleyen Suriye genelindeki ekonomik yaptırımlar ve aşırı enflasyon (Suriye poundu devrimin başlamasından bu yana geçen on yılda yüzlerce kez değer kaybetti.) Bu arada Türkiye’nin bombardımanı ve hava saldırıları da yatırımcıları Ömer’in memleketi Efrîn gibi verimli bölgelerden uzaklaştırmaya devam ediyor. Türkiye’nin 2018’deki işgal ve istilasının ardından Efrîn’deki tarım kooperatifleri, yakacak odun için eski zeytinlikleri kesen Türkiye destekli milisler tarafından yağmalanırken ekonomist kaçtı. Bu koşullar Özerk Yönetim’i hayatta kalma önlemi olarak ekonomiyi merkezileştirmeye zorlamıştır. Özerk Yönetim’in yıllık bütçesinin yüzde 40’ı ekmek, ulaşım ve evlerin ısıtılmasında kullanılan mazotun sübvanse edilmesi yoluyla halka geri dönüyor. Geriye kalanlar ise ulusal savunmaya, Özerk Yönetim’in tahmini 250.000 sivil ve askeri çalışanının maaşlarına, devlet tarafından finanse edilen eğitime, bazı tıbbi bakım ve savaş sonrası yeniden inşa çabalarına gidiyor. 

Toplum kooperatif projelerini geliştirmeli
Özerk Yönetim’in yolsuzlukla mücadele önlemleri, temel ürünlerde fiyat kontrolleri ve fiyat kırma cezaları ile desteklenen bu sübvansiyonlar milyonlarca kişi için can simidi işlevi görse de sahada sınırlı bir etkiye sahip. Pazarlar sık sık boş kalıyor. Sadece yurtdışındaki akrabalarından nakit para alan aileler geçimlerini sağlayabiliyor. Bazı topluluklarda kooperatifler, özellikle tarım sektöründe çok ihtiyaç duyulan istihdamı sağlıyor. Ancak bu cesur projeler ekonomiyi ayakta tutmaya yetmiyor. Gazeteci Ali, “İnsanlar sadece günü nasıl geçireceklerini düşünüyor” diyor. “Her evde herkes hayatta kalabilmek için çalışmak zorunda. Ama bu yine de yeterli değil.”
Ekonomist Ömar başka zorluklar da tespit ediyor. “Özerk Yönetim ekonomik olarak kendine yetmeyi başaramadı ya da bir kooperatif zihniyeti oluşturamadı. Toplumumuzun eğitilmesi gerekiyor ki insanlar sadece kar [ve] tekel elde etmeyi hedeflemesin. Sivil toplum kendi kooperatif projelerini geliştirmeli.”

Çözümlere çok ihtiyaç var
Devlet tarafından finanse edilen demir ve beton santralleri önerileri parasızlık nedeniyle hayata geçirilemezken, yerel kadınlar buğday topluyor, erkekler silahlı kuvvetlere katılıyor ve her iki cinsiyetten gençler, garsonluk yapan veya Almanya’da tıp okuyan kuzenlerinin Facebook paylaşımlarına özlemle bakıyor. Bu sert gerçekler göz önüne alındığında, Rojavalıların insanın doğayla olan sömürücü ilişkisini yeniden hayal etme arzusunun koşullar tarafından hüsrana uğratılması belki de şaşırtıcı değildir. Öcalan’ın önerdiği “toplumsal ekoloji”den 50 derece sıcakta kuyulardan pis su çekmeye çalışan yerel halk kesinlikle faydalanacaktır, ancak en acil kriz, Türkiye’nin 2019’da kilit bir su istasyonuna el koyması ve Fırat’a baraj kurarak milyonları içme suyundan mahrum bırakması ve bölgeye kolerayı geri getirmesi nedeniyle evrensel olarak kınanmasıdır. Bu ay bir barajın, su altyapısının, hastanelerin, bölgenin tek pişirme gazı tesisinin ve çok sayıda elektrik santralinin vurulduğu hava saldırıları, önümüzdeki kışın korkunç geçeceğini gösteriyor. Rojava’nın Ekoloji Komiteleri gezegensel krizin özündeki derin sorunların bilincinde olabilir, ancak çöp toplamaya ve Türkiye’nin yasadışı su savaşı konusunda uluslararası arabuluculuk yapmaya odaklanmak zorunda. Rojava’nın yamalı ve kırılgan elektrik şebekesine bel bağlayan köylerin yeşil enerji çözümlerine çok ihtiyacı var, ancak kendilerini açlıktan korumak için bölgenin petrol gelirlerine ihtiyaç duydukları kadar değil.

Demokratik konfederalizm
Rojava’nın, Suriye’nin merkez yetkilerinin devredilmiş olduğu bir bölgesi olarak uluslararası tanınırlık kazanma ve aynı zamanda “demokratik konfederalizmi” Kurdistan’ın bölünmüş dört bölgesine ve daha geniş Ortadoğu’ya yayma gibi iddialı planları var. Ancak şimdilik odak noktası hayatta kalmak. Gazeteci Ali, “[Suriye-Türkiye] sınırını geçerken öldürülebileceklerini bile bile binlerce genç ülkeyi terk ediyor” diyor. Yine de Ali’nin kendisi Rojava’da kalmaya devam ediyor. Milyonlarcasıyla birlikte, bölgenin inatçı, elden ele dolaşan azim ruhunu temsil ediyor. Son zamanların Berlin’i ya da Kudüs’ü gibi hala Suriye ve Özerk Yönetim olarak ikiye bölünmüş bir şehir olan Qamişlo’da yürürken, insan her fırsatta Rojava’nın derme çatma diplomatik, ekonomik ve siyasi çözümleriyle karşılaşıyor. Rejim muhafızları ve enternasyonalist gönüllüler birbirlerinin bakışlarından özenle kaçınıyor. Rus ve ABD devriyeleri kırsal yollarda karşı karşıya gelirken, Kürt savaşçılar arabuluculuk yapmaya çalışıyor. Sübvansiyonlu ekmek kuyrukları, karaborsa şekerle dolu tezgahların önünden kıvrılıyor. Son yıllarda yüzlerce kişiyi öldüren Türk insansız hava araçları tepelerinde sürekli vızıldarken, hayat olabildiğince iyi bir şekilde devam ediyor. Suriye rejimi ve yabancı güçler arasındaki huzursuz uzlaşmadan, denenmekte olan melez ekonomi ve demokrasi biçimlerine kadar, kuzey Suriye inatçı demokratik ruhunu somutlaştıran uzlaşmacı çözümleri defalarca bulmuştur. 
Arap yetkili Şadi el-İbrahim, “Aynı fikirde olmayan ve tartışabilen farklı taraflara sahip olmamız [Suriye] rejimi açısından bir ilerleme anlamına geliyor” diyor. “Çelişkiler ilerleme için olumlu olabilir.”

Kaynak: www.truthdig.com