- Nazilerin İkinci Dünya Savaşı’nda yağmaladığı yüz binlerce sanat eserinin izini sürmek için Santa Clara Üniversitesi araştırmacıları yeni bir yapay zeka sohbet botu geliştirdi.
İkinci Dünya Savaşı sırasında Naziler, yaklaşık 650 bin sanat eserini gasp etti. Bu, o dönem kıtadaki tüm sanat eserlerinin yaklaşık yüzde 20’sine denk geliyor. Aradan geçen onca zamana rağmen hâlâ binlerce eser kayıp veya gerçek sahiplerine iade edilmedi.
Kaliforniya’daki Santa Clara Üniversitesi’nden üç akademisyen, Nazilerin yağmaladığı sanat eserlerinin izini sürmek için “AI Provenance Assistant” adlı bir yapay zeka sohbet botu geliştirdi. Bu araç, eserlerin sahiplik geçmişini araştırmayı hem kolaylaştırıyor hem de hızlandırıyor.
Smithsonianmag’ın haberine göre provenans araştırması, bir eserin kimden kime geçtiğini, nerede saklandığını takip etmek demek. Ancak Nazi dönemi kayıtları birçok farklı veritabanına, dil ve yazım sistemine dağılmış durumda. Bazı bilgiler eksik, bazıları ise kasıtlı olarak hatalı. Bu yüzden tek bir eseri araştırmak bile uzun ve yorucu bir süreç.
Projenin ilham kaynağı
Santa Clara Üniversitesi’nden yönetim profesörü Michael Santoro ile analitik profesörleri Haibing Lu ve Michele Samorani’nin geliştirdiği chatbot, bu dağınık verileri tarayıp sorulara yanıt verebiliyor.
Özellikle Paris’teki Jeu de Paume Müzesi’nden geçen yaklaşık 40 bin eseri kapsayan Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg (ERR) projesi veritabanını temel alıyor.
Profesör Lu, “Amacımız provenans araştırmacılarının yerini almak değil onlarca yıllık karmaşık arşiv kayıtlarını doğal sohbet yoluyla çok daha kolay erişilebilir kılmak” diyor.
Santoro ise projenin ilham kaynağının, bir dostunun ailesinden çalınan eserleri geri kazanma çabası olduğunu söyledi.
Berkeley Üniversitesi hukuk profesörü ve avukat Carla Shapreau, aracın umut verici olduğunu belirterek, “Veritabanının birincil kaynakların dijital taramalarına bağlantı vermesi şart. Araştırmacılar kanıtı doğrulamak için doğrudan tarihi belgelere bakabilmeli” diyerek kullanıcıları uyarıyor.
Bu Eserler Kime Ait?
Paris’teki Musée d’Orsay, “Bu Eserler Kime Ait?” adlı kalıcı bir sergi açtı. Müzedeki 225 eserin bir kısmını rotasyonla sergileyerek kamuoyundan ipucu bekliyor. Orleans Güzel Sanatlar Müzesi ise daha dikkat çekici bir yol seçti: “Aranıyor” afişleri. Afişler, kaybolmuş tabloların resimlerini içeriyor. Müze yetkilileri, hâlâ 424 tablonun eksik olduğunu ve herkesin dikkatiyle bir gün yerlerine döneceğini umuyor.
Nazi yağması sadece maddi bir kayıp değil birçok eserin arkasında Holokost’ta yok edilen ailelerin hikayeleri var. Uzmanlar, yapay zekânın araştırmayı hızlandırabileceğini ama insan denetiminin ve birincil kaynak kontrolünün vazgeçilmez olduğunu vurguluyor. HABER MERKEZİ
