Gerçeklik ile yüzleşme

• Kastilya kırsalına bir gün sinema uğrar. Çocuklar merakla etrafına doluşur. Gösterilen Frankenstein filmi karanlık bir masaldır. Ama en çok da Ana ile Isabel derinden sarsar.

VİLDAN BOZKURT

1940’ların Kastilya kırsalına bir gün bir sinema uğrar, çocuklar merakla etrafına doluşurlar. Gösterilen film, “Frankenstein”, izleyen herkesin içine işleyen karanlık bir masal gibidir. Ama en çok da iki küçük kız kardeşi, Ana ile Isabel’i derinden sarsar.

Arı Kovanının Ruhu, diyalogların son derece sınırlı tutulduğu bir anlatım diliyle açılır. Sözcüklerin yerini çoğu zaman sessizlik, bakışlar ve mekanların yarattığı atmosfer alır; bu da izleyiciyi anlatılanın ötesinde, hissedilene odaklanmaya davet eder.

Babaları Fernando, arı kovanlarının başında, sabrın ve sessizliğin içinden dünyayı anlamaya çalışan bir adamdır. Gün boyunca arıların gizli düzenini inceler, sonra ağır adımlarla eve döner. Eşi Teresa’nın yazdığı gizli mektuplar ise başka bir yalnızlığın izini taşır. Bu ebeveynler, kendilerini hayattan soyutlamış, içe kapanık bir yaşam sürmektedir adeta.

Fernando geceleri, yaptığı camdan arı kovanı çalışmaları üzerine denemeler yapıp düzenler. Arılarla kurduğu bu derin bağ filmin birçok sahnesine siner. Luis de Pablo’nun eşsiz müzikleri de bu atmosferi güçlendirerek izleyiciyi ekrana kilitler. Ev, sanki bir kovanın içi gibidir. Pencere camları, duvarlar, ışık… hepsi altıgen bir düzenin parçası. Fernando’nun arılara olan bu bağlılığı, güçlü bir metafor gibi evin her köşesine sinmiştir. Geceleri kaleme aldığı notlar, yalnızca arılara değil belki de insan ruhunun derinliklerine dairdir. İzleyici, bu sessiz gözlemlerin arasında, savaş sonrası İspanya halkının içine kapanmış halini de sezer. Tıpkı kendi kovanlarında, dış dünyadan yalıtılmış biçimde yaşamaya ve üretmeye çalışan arılar gibi…

Günler okul ve oyunlarla geçerken, Ana’nın zihninde başka bir dünya filizlenir. Filmin etkisindedir hâlâ ve çocuk masumluğuyla içindeki merak giderek büyür. Isabel’den, Frankenstein’in yaşadığı yeri göstermesini ister. Kulübeye yapılan ziyaretler bu arayışın ilk adımlarıdır. Başta bir oyun gibi ilerleyen bu keşif, giderek Ana’nın içsel yolculuğuna dönüşür. Önce mesafeyi koruyarak, sessizce bakarlar. Sonra içlerinde kabaran o tanıdık dürtüyle, çocukluğun pervasız cesaretine tutunup koşarak yaklaşırlar. Çünkü merak, çocukluğun en eski yoldaşıdır. Isabel önden gider, Ana ise her adımda biraz daha içine çekilir. O gün hiçbir şey bulamazlar ama Ana’nın içindeki gizemin boşluğu daha da büyür.

Çocukların evde oynadığı günün birinde Ana, babasının odasındaki çalışmalarıyla ilgilenmektedir. O sırada Isabel’in şaka adı altında yaptığı küçük bir oyun aslında Ana için, kırılan güvenin beklenmedik bir çöküşüdür. Artık kararını vermiştir. Bir gece herkes uyurken sessizce evden çıkıp kulübeye gitmeye çalışır Ana. Sabaha karşı, kulübede, yaralı bir asker bulur. Aralarındaki sessiz ilişki, dilin ötesinde bir bağ kurar. Ana’nın ona getirdiği küçük şeyler, aslında bir çocuğun dünyayı anlama ve temas kurma çabasının ifadesidir.

Ancak bu yakınlaşma uzun sürmez. Askerin ölümü, Ana’nın hayal dünyası ile gerçeklik arasındaki çizgiyi sert bir şekilde kaldırır. Bu noktada yönetmen, Ana’nın temsil ettiği saf, kırılgan masumiyet ile şiddet arasındaki keskin karşıtlığı son derece etkileyici bir biçimde ortaya koyar.

Ana’nın sessizliği ise bu yüzleşmenin en güçlü ifadesine dönüşür. Ve koşarak oradan uzaklaşır. Belki de babasından değil gerçeğin kendisinden, o an yaşadığı hayal kırıklığından. Ana’nın kayboluşu, aslında fiziksel bir kayboluştan çok içe doğru bir geri çekiliştir.

Gece boyunca herkes fenerlerle onu arar, köpekler iz sürer. Ama Ana, başka bir yerde, başka bir gerçekliğin içindedir. Bir göl kenarında yaşadığı deneyim, filmin en yoğun anlarından biridir. Suyun yüzeyinde kendine bakar. Yansımada gördüğü yalnızca kendi değildir. Frankenstein… ya da onun ruhu… ya da Ana’nın kendi korkusudur. Aslında kendiyle yüzleşiyorken, kalbi, sessizliğin içinde çarpar.

Ana, filmin sonunda pencerenin önünde durup ağaçlara bakar. Ve bekler. Belki bir ruhu, belki bir arkadaşı… belki de kendi içindeki o eksik parçayı.

Usulca arkasını döner. Ve o anda ne gördüğünü… yalnızca Ana bilir.

Bu hikaye, yalnızca bir çocuğun gözünden görülen dünyanın değil aynı zamanda sessizlikle bastırılmış bir toplumun da iç yankısıdır. Ana’nın iç dünyasında büyüyen merak ve korku, görünmeyenle kurulan o kırılgan bağı usulca görünür kılar. Gerçek ile hayal dünyası arasındaki sınır silindikçe, insanın kendi özüyle karşılaşıp varlığını tanımaya başladığı süreç kendini hissettirir Arı Kovanının Ruhu ile.

Film: El espíritu de la colmena (Arı Kovanının Ruhu)

Yönetmen: Víctor Erice