Avukat Berthold Fresenius’la, söyleşimizin ikinci bölümünde PKK yasağının Almanya’daki Kürtleri nasıl etkilediğini konuştuk

  • 129b’nin önemli özelliği, kovuşturma için Federal Adalet Bakanlığının izninin gerekmesidir. Uygulamada Dışişleri Bakanlığı ve Başbakanlıkla da koordinasyon söz konusudur. Kadro olarak değerlendirilmeyen kişiler için bireysel izin gerekiyor. Böylece bir kişinin bu kapsamda kovuşturulup kovuşturulamayacağı siyasi bir makamın kararına bağlanıyor.
  • Faaliyet yasağının kaldırılması talebi Federal İçişleri Bakanlığı tarafından reddedildi. Buna karşı açılan dava Berlin İdare Mahkemesi’nde bekliyor; henüz duruşma tarihi belirlenmiş değil. Bana kalırsa burada belirleyici olan Türkiye’nin tutumu. Alman makamlarının ve hükümetinin Türkiye’den bu yönde bir işaret gelmesini beklediği kanısındayım.

ERKAN GÜLBAHÇE

Almanya’da Alman Ceza Kanunu’nun (StGB) 129a ve 129b maddeleri kapsamında bugüne kadar çok sayıda Kürt yargılandı ve tutuklandı. Çok sayıda Kürt, PKK yasağı nedeniyle soruşturmalara maruz kaldı, her türlü başvuruları reddedildi ya da oturum hakları ellerinden alındı. Söyleşinin bu bölümünde Avukat Berthold Fresenius’la, PKK yasağının ve 129b maddesinin Almanya’da yaşayan Kürtleri nasıl etkilediğini ve bu uygulamaların hukuki zeminini konuştuk.

129b davalarında kişilere hangi somut suçlar yöneltiliyor? Yasal olan faaliyetler suçlamaya nasıl dayanak oluşturuyor?

1980’lerin sonundan beri PKK üyeliğiyle suçlanan çok sayıda kişinin savunmasını üstlendim. Müvekkillerime hangi gerekçeyle terörizm suçlaması yöneltildiğini anlatmak çoğu zaman çok zor oluyor. Şunu söylüyorlar: “Suç işlemedim. Derneğimiz yasal. Gösteri için gerekli bildirimi yaptık, izin aldık. Polisle görüştüm, düzenlemeleri birlikte yaptık. Etkinlik olaysız ve barış içinde geçtiği için sonunda bana teşekkür edildi. Kendi adımı ve telefon numaramı kullanıyor, her şeyi açıkça yapıyorum. Öyleyse neden terörist sayılıyorum?”

129b kapsamındaki yaklaşımda Almanya’daki faaliyetin tek başına yasal olması kişiyi korumuyor. Polisle iyi ilişkiler kurması, gösterilerin sorunsuz geçmesini sağlaması da sonucu değiştirmiyor. İddia makamı, bu faaliyetlerin PKK adına ve onun yapısı içinde yürütüldüğünü; PKK’nin Türkiye’de öldürme eylemleri gerçekleştirdiğini ileri sürüyor. Böylece kişi, amacı bu tür eylemler olan yabancı bir örgütün üyesi olmakla suçlanıyor. Müvekkile bu hukuki kurguyu uzun uzun anlatsam da çoğu zaman aynı yanıtı alıyorum: “Ama ben hiçbir şey yapmadım.” Bu durum savunma ilişkisini de zorlaştırabiliyor. Müvekkil, avukatının kendisine inanmadığını düşünebiliyor. Oysa anlatmaya çalıştığımız, suçlamanın onun Almanya’da işlediği somut bir şiddet eylemine dayanmasının gerekmediği. Bu anlaşılmadığında bir savunma çizgisi oluşturmak da güçleşiyor. Koblenz’de ekim ayında yargılanması öngörülen, dernek yönetiminde yer alan 82 yaşındaki bir kişi de aynı soruyu soruyor: “Adım belli, telefonum belli, yaptığım her şey açık. Suç nerede?” Buna rağmen ona 129b kapsamında mahkum edileceğini, beraat alamayacağını anlatmak kolay değil.

Kürtlere yönelik uygulamaları “düşman ceza hukuku” kavramıyla açıklamak doğru mu?

“Düşman ceza hukuku”, bir kişinin kendisini hukuk düzeninin dışına yerleştirdiği gerekçesiyle hukuka uygun muamele görme hakkından yoksun bırakılmasını ifade ediyor. Ben burada öncelikle “aslında yasal olan davranışların suç haline getirilmesi” ifadesini daha uygun buluyorum. Siyasi görüş açıklamak ve örgütlenmek gibi yasal faaliyetler, terörizm damgasıyla değerlendirilip kovuşturuluyor. Bununla birlikte, olağan hukuki güvencelerin tanınmadığı veya uygulanmadığı durumlarda bu uygulamalar düşman ceza hukukunun özelliklerini de taşıyor.

AB dışındaki örgütlerle ilgili 129b kovuşturmalarının Federal Adalet Bakanlığının iznine bağlı olmasını nasıl değerlendiriyorsunuz? Bu durum, siyasi makamlara yargı süreçleri üzerinde nasıl bir etki alanı açıyor?

129b’nin önemli özelliği, kovuşturma için Federal Adalet Bakanlığının izninin gerekmesidir. Uygulamada Dışişleri Bakanlığı ve Başbakanlıkla da koordinasyon söz konusudur. Kadro olarak değerlendirilmeyen kişiler için bireysel izin gerekiyor. Böylece bir kişinin bu kapsamda kovuşturulup kovuşturulamayacağı siyasi bir makamın kararına bağlanıyor. Ben bunu ceza hukuku bakımından son derece istisnai buluyorum. Dış politika tercihleri, ceza kovuşturmasının yürütülüp yürütülmeyeceğini etkileyebiliyor. PKK’nin kendisini feshetme kararına rağmen aynı yaklaşımın sürdürülmesini de siyasi bir tercih olarak görüyorum.

Federal Adalet Bakanlığının, Dışişleri Bakanlığının ve Başbakanlığın kendiliğinden bu politikayı değiştireceğinden kuşkuluyum. Türkiye yönetimi Alman makamlarına “Bizim için bu konu kapandı; bu kişileri terörist olarak kovuşturmaya devam edip etmemeniz artık bizim açımızdan önemli değil” mesajını verirse, Almanya’da da siyasi kararın değişeceğini ve 129b davalarının sona ereceğini düşünüyorum.

Benim tahminim, burada belirleyici olan Türkiye’nin tutumu. Alman makamları ve hükümeti, kendilerine bu yönde bir mesaj iletilmesini bekliyor. Belki yanılıyorumdur, öyle olsa iyi olur. Ama bu konuda çok kuşkuluyum. Kovuşturma izinleri verilmemeye başlandığında faaliyet yasağının sürdürülmesi de sorgulanacaktır. Muhtemelen bunun devamında yasağın kaldırılması da gündeme gelecektir. Ancak PKK, AB “terör listesi”nde kaldığı sürece makamlar bu listeyi gerekçe göstermeye devam edebilir.

129b davalarında savunmanın hareket alanı ne kadar geniş? Etkin bir savunma sonucu değiştirebilir mi?

Savunma avukatları yıllardır çatışmanın niteliğini mahkemelere anlatmak için yoğun çaba gösteriyor. Türkiye’deki işkence, kötü muamele, köylerin yıkılması, siyasi partilerin kapatılması ve zehirli gaz kullanımı iddiaları hakkında sayısız dilekçe ve delil talebi sunuldu. Amaç, çatışmayı yalnızca “demokratik devlete saldıran teröristler” çerçevesinde değerlendirmenin yanlış olduğunu göstermekti. Devletin uyguladığı şiddetin ve hak ihlallerinin de ele alınmasını istedik. Savcılık ve mahkemeler çoğu zaman bu arka planı yargılamanın dışında tutmaya çalışıyor. Yine de bazı yüksek eyalet mahkemesi kararlarında Türkiye’nin uygulamalarına yönelik sert eleştiriler yer aldı. Hamburg’daki bir karar nedeniyle Türk büyükelçisinin tepki gösterdiğini hatırlıyorum.

Suriye ve DAİŞ konusunda da çok sayıda delil talebi sunduk. Türkiye’nin DAİŞ’e lojistik, mali ve maddi destek verdiği iddialarını gündeme getirdik. Silah bulunan kamyonlara ilişkin Türkiye’den ulaştırılan dosyaları kullandık. DAİŞ’e karşı ağır bedeller ödeyerek mücadele eden insanların Almanya’da yargılanmasını sorguladık. Buna rağmen özellikle yüksek eyalet mahkemelerinde görülen devlet güvenliği davalarında savunmanın hareket alanı çoğu zaman dar. Davanın nasıl sonuçlanacağını baştan büyük ölçüde öngörebiliyorsunuz. Yine de eldeki sınırlı alanı kullanmak ve hukuki itirazları dile getirmek gerekiyor.

Türkiye’den gelen bilgi, belge ve tanık ifadeleri davalarda nasıl kullanılıyor? Bunların güvenilirliği nasıl denetlenebilir?

Düsseldorf Davası sırasında Türkiye ile çok yoğun ve resmi bir adli yardımlaşma vardı. Alman mahkemeleri ve Federal Başsavcılık, yargılananlar ve PKK hakkında Türkiye’den çok sayıda belge aldı. Bugün bu ilişki dosyalarda o kadar açık görünmüyor. Ancak birkaç yıl önce Düsseldorf Yüksek Eyalet Mahkemesi’nde görülen bir PKK davasında, Türkiye’deki bazı kişiler adli yardımlaşma yoluyla video bağlantısıyla dinlendi. Bunlar “makamlarla iş birliği yaparak başkaları aleyhine ifade veren tanıklar” olarak adlandırılan, suçlayıcı ifadeleriyle makamlarla iş birliği yapan tanıklardı. Bir kısmı tutukluydu, bir kısmı serbestti. Özellikle TAK ile PKK’nin aynı yapı olduğunu söylediler. Bu davada delillerin toplanması ve tanıkların dinlenmesinde Türk makamlarının önemli bir rolü vardı. Türkiye, bu tanıklar üzerinden yargılamaya doğrudan etkide bulundu.

İade davaları ise doğrudan Türkiye’den gönderilen dosyalara dayanıyor. Türkiye, iade talebini kendi soruşturma ve yargılama belgeleriyle gerekçelendiriyor. Savunmanın bu dosyaları Türkiye’deki avukatlarla birlikte incelemesi çok önemli. Suçlayıcı ifadelerin daha sonra mahkemede geri alındığına sık rastlanıyor. İnsanlar, ifadelerini işkence altında verdiklerini veya okumalarına izin verilmeyen belgeleri imzalamak zorunda bırakıldıklarını söylüyor. Bu nedenle birçok mahkumiyetin dayanağının hukuk devleti ilkeleriyle bağdaşmadığını görüyoruz. Yalnızca bir ifadenin dosyada bulunması yeterli kabul edilmemeli. Nasıl alındığı, sonradan geri çekilip çekilmediği ve kararın hangi temellere dayandığı incelenmeli. Cezaevi koşulları ve işkence riski de değerlendirilmelidir.

PKK’ye yönelik faaliyet yasağının kaldırılması için Berlin’de açılan dava ne durumda?

Faaliyet yasağının kaldırılması talebi Federal İçişleri Bakanlığı tarafından reddedildi. Buna karşı açılan dava Berlin İdare Mahkemesi’nde bekliyor; henüz duruşma tarihi belirlenmiş değil. Bu mesele, siyasi ve hukuki açıdan ceza kovuşturmaları için verilen izinle yakından bağlantılı. Kovuşturma izni artık verilmezse faaliyet yasağının da muhtemelen kaldırılacağını düşünüyorum. Bana kalırsa burada belirleyici olan Türkiye’nin tutumu. Alman makamlarının ve hükümetinin Türkiye’den bu yönde bir işaret gelmesini beklediği kanısındayım.

Kürtlerin Almanya’daki hukuki ve siyasi rolünü nasıl değerlendiriyorsunuz?

Hukuki alanda avukatlar yıllardır çok yoğun çaba gösterdi. Buna karşılık siyasi ve diplomatik alanda yeterince değerlendirilemeyen fırsatlar olduğunu düşünüyorum. Özellikle HDP’nin Kürt bölgelerinde peş peşe büyük seçim başarıları kazandığı ve Selahattin Demirtaş’ın Almanya’da çok olumlu karşılandığı dönemde daha fazla ilişki kurulabilirdi. Alman belediye başkanlarıyla Kürt belediye başkanları arasında dayanışma ilişkileri geliştirilebilirdi. Örneğin Groß-Gerau belediye başkanı ile Cizre Belediye Başkanı arasında böyle bir ilişki kurulabilirdi. Yeşiller, SPD ve yerel siyasetçilerle çok daha güçlü bağlar oluşturulabilirdi. Gazeteciler için Alman gazetelerinin dayanışma ilişkileri kurduğu örnekler vardı. Benzer bir çalışma seçilmiş siyasetçiler için de yapılabilirdi. Böylece bir belediye başkanı tutuklandığında, Almanya’da onu tanıyan ve duruma tepki veren insanlar olurdu. Seçimleri kazanmak, demokratik meşruiyeti anlatmak için güçlü bir zemindi. “Yasal yolu kullanıyoruz, seçimleri kazanıyoruz, buna rağmen tutuklanıyoruz” denilebilirdi. Diplomatik girişimler yeterli ölçüde başlatılmadı.

***

Doğruda ısrar edin

Bu davaları üstlendikten sonra baskıyla karşılaştınız mı?

Bu davalarda avukatlık yaptığınızda zaman zaman “PKK’ye mesafeniz yok”, “Siz zaten PKK avukatısınız” gibi suçlamalarla karşılaşıyorsunuz. Müvekkili savunmak, onun siyasi görüşleriyle özdeşleşmek olarak gösterilebiliyor. Ancak bu her mahkemede yaşanmıyor. Normal ilişki kurabildiğimiz, karşılıklı konuşabildiğimiz mahkemeler de var. Ben avukatlık faaliyetim nedeniyle şahsen herhangi bir soruşturmaya uğramadım. Mesleğinizi yaparken hangi hukuki çerçevede hareket ettiğinizi bilmeniz ve bu çerçeve içinde profesyonel davranmanız önemli. Kırk yılda hem yasalar hem de Almanya’daki Kürt toplumunun yapısı değişti. İnsanlar iş kurdu, ev aldı. Bu değişim, siyasi faaliyetlere katılma biçimlerine de yansıdı. Öğrendiğim en önemli şey, uzun soluklu bir mücadeleye hazır olmak gerektiği. Çok sabır, çok enerji gerekiyor. Hayal kırıklıklarının sizi durdurmasına izin vermemelisiniz. Hukuken, demokratik ve siyasi açıdan doğru bulduğunuz şeyi tekrar tekrar dile getirmelisiniz.

129a ve 129b maddeleri

* Alman Ceza Kanunu’nun (StGB) 129a ve 129b maddeleri, Almanya içindeki ve dışındaki "terör örgütlerine" üye olma, kurma veya destekleme suçlarını düzenleyen yasalardır.

* Bunlardan 129a maddesi daha çok Almanya ve Avrupa Birliği sınırları içerisindeki yapıları kapsarken, 11 Eylül saldırıları sonrası yürürlüğe giren 129b maddesi ise yabancı ülkelerdeki uluslararası örgütleri hedef almaktadır.

* Bir örgütün 129b kapsamına alınarak dava açılabilmesi için doğrudan Almanya Federal Adalet Bakanlığı’nın siyasi onay ve takibat izni vermesi zorunludur.

* Özellikle 129b maddesi Almanya’daki Kürtlerin yasal dernek faaliyetlerini, barışçıl protestolarını ve kültürel etkinliklerini kriminalize etmek amacıyla sistematik bir baskı aracı olarak kullanılıyor.

* Bu davalar sonucunda Kürt aktivistlere ağır hapis cezalarının yanı sıra 5 yıla varan denetimli serbestlik, seyahat yasakları ve yoğun idari kısıtlamalar getiriliyor. BİTTİ