Newala Qesaba 37 yıldır açılmayı bekliyor

Dosya Haberleri —

28 Ocak 2021 Perşembe - 21:30

.

.

  • Siirt merkezde bulunan ve 90'lı yıllarda askeriyenin çöplüğü olarak kullanılan Newala Qesaba (Kasaplar Deresi), 1938 Dersim katliamından sonra tespit edilen ilk toplu mezar. 

YILMAZ KAYA

1984 yılında gerilla savaşının başlamasının ardından, Botan ile Garzan bölgeleri arasında bulunan ve sonradan il statüsü verilen Batman ve Şırnak'ın da bağlı olduğu Siirt,1990 yılına kadar kirli savaşın bir laboratuarı olarak kullanıldı. Siirt Komando Tugayı ise bu merkezlerin başında yer alıyordu.

İşkence infaz merkezi Siirt Komando Tugayı
Gerilla mücadelesinin önünü almak isteyen devlet, bu bölgeye atadığı askeri ve sivil yetkililere olağanüstü yetkiler tanıdı. Tek amaç, gerilla mücadelesinin büyümemesiydi. 
Eruh baskını sonrasında bölgeye yeni komando birlikleri gönderilirken, buraya atanan komutanlara da geniş yetkiler tanındı. Siirt'teki jandarmanın görev alanı, Şırnak-Hakkari-Batman-Güçlükonak bölgelerini de kapsıyordu. 
Siirt bölgesinde 1984-1990 yıllarında Tugay Komutanı Tuğgeneral Temel Cingöz'ün yanı sıra, isimleri faili meçhul cinayetlerle anılan Jitem'in önde gelen isimlerinden Tuğgeneral Veli Küçük, Albay İsmet Yediyıldız, Binbaşı Cem Ersever, Yarbay Korkut Eken, Özel Harekât Daire Başkanı İbrahim Şahin ile Jitem'e çalışan Ali Ozansoy (Ahmet Turan Altay), Kemal Emlük (Erhan Berak) ve Recep Tiril (Recep Erkal) gibi itirafçılar da bulunuyordu. 

Sorguda infaz ettiklerini çöplüğe atıyorlardı
1984-89 yılları arasında çatışmalarda sağ olarak yakalanan gerilla ya da PKK'ye yardım ettiği iddiasıyla gözaltına alınan köylüler ve çobanları işkenceli sorgu için Siirt Komando Tugayı'na getiriyorlardı. Burada günlerce işkenceye maruz kalan ve daha sonra infaz edilenler, Tugay'ın hemen yanındaki çöplüğe belediyenin çöp araçlarıyla atılıyordu. Sonraki yıllarda buradaki toplu mezarda yakınlarını arayan kişiler, ölenlerin birçoğunun başında ve vücudunun çeşitli yerlerinde kanlı sargı bezleri olduğunu görmüşlerdi.
Buraya çöplerle birlikte atılan gerilla ve sivil cenazelerinin üzerlerinin kapatılmasına bile gerek görülmeden çürümeye terk edildi.
Bazen çöplüğü eşeleyen köpekler buldukları insanlara ait parçaları, ağızlarında mahalle içine kadar taşıdıklarına halk tanık olmuştu.

Belediye de cenazeleri çöplüğe atıyordu
Siirt Tugayı'nın sorumluluk bölgesinde çatışmada şehit düşen ya da sorguda işkence sonucu öldürülenlerin cenazeleri bazen Siirt Belediyesinin ekiplerine teslim ediliyor ve cenaze belediye tarafından herhangi bir dini vecibe yerine getirilmeden Newala Qesaba'ya atılıyordu. 
Resmi kayıtlara geçmiş bir örnek olarak, Siirt Belediye Başkanı ANAP'lı Mahmut Çalapkulu imzası ile Siirt İl Jandarma Komutanlığı'na gönderilen 13.07.1988 tarih ve 2/296 nolu yazıda şunlara yer veriliyordu: 
“İlgi; Siirt İl Jandarma Alay Komutanlığı’nın 13.07.1988 gün ve İSTH 78-88/ 1118 sayılı yazısı.
İlgili yazıda belirtilen kimliği tespit edilen terörist K.KOCAMAN ile kimlikleri tespit edilemeyen dört teröristin Belediye sınırları içerisinde Kasap Deresi mevkiine 13 Temmuz 1988 günü saat 15 sıralarında defnedildiklerini rica ederim.”

Zübeyir Aydar konuyu gündeme getirdi
Dönemin SHP Siirt İl Başkanı Zübeyir Aydar, gerek cenazeleri çöplüğe atmakla görevlendirilen işçilerin anlatımı, gerekse de çöplüğü eşeleyen köpeklerin insan parçalarını ağızlarında mahalle aralarına kadar taşıdıklarına tanık olan halkın kendilerine başvurması üzerine konuyu partisinin genel merkezine ve yerel basına bildirerek, ölen insanların bu çöplüğe atılmaması için girişimde bulunulmasını istedi. 
Dönemin 2000'e Doğru dergisi konuyu gündemine alınca Van'dan gazeteci Günay Aslan Siirt'e giderek, burada Evin Çiçek ile birlikte halkla yaptıkları görüşmelerde, askerlerin çöp arabalarından dereye ceset attıklarını gördüklerini, cenazelerine sahip çıkmak isteyen ailelere cenazelerin verilmediğini anlattıklarına tanık olurlar.
Haber, 19 Ocak 1989 tarihinde 2000'e Doğru dergisinde yayınlandı. Türk basını bu habere sessiz kalırken, Uluslararası Af Örgütü, Kızılhaç, Helsinki Watch gibi kuruluşlar olayı gündemlerine aldı.
Dönemin SHP Milletvekili Mahmut Alınak, konuyu TBMM gündemine taşıdı ancak hükümet herhangi bir somut adım atılmadı.


 
Bir kazıda 6 insana ait parçalar
Yapılan yerel seçimde SHP'li Belediye Başkanı Dr. Ekrem Bilek seçilince, kayıp yakınları ile birlikte savcılığa başvurarak, Newala Qesaba'da kazı yapılmasını talep etti. Siirt Cumhuriyet Savcılığı, 22 Mart 1989 günü bölgede kazı yapılmasına karar verdi. Birkaç saat içerisinde polis ve asker gözetiminde sadece 200 metrekarelik bir alanda yapılan kazıda dört cenaze ile iki insana ait kemik parçaları bulundu.