- Sidar 2014’te Xerzan Mezarlığı’nı 11 kareyle belgelemişti. Fotoğrafları çektikten kısa süre sonra gerillaya katıldı. Bugün o fotoğraflar, yok edilen ve cenazeleri gasp edilen 267 şehidin geriye kalan tek tanığı olarak duruyor.
Ağustos 2013’te gerilla ve halkın ortak emeğiyle kurulan, Bedlîs’in Xerzan Bölgesi’nde bulunan Oleka Jor köyü civarındaki Xerzan Mezarlık alanında sadece mezar yerleri değil cami, taziye evi, toplanma alanları ve akademi binası gibi yapılarda inşa edildi. Mezarlığa 1990 ile 2010 yılları arasında farklı bölgelerde çıkan çatışmalarda yaşamını yitiren 267 gerillanın cenazesi defnedildi.
Mezarlık alanı ve inşa edilen tüm yapılar, Aralık 2017'deki asker ve korucu saldırıları sonucu tamamen yıkıldı. Bombalanan ve iş makineleriyle girilen mezarlık içerisinde defnedilen 267 cenaze ise ailelerinden habersiz alınıp İstanbul Kilyos’ta kaldırımların altına konuldu. Bugüne kadar aileler cenazelerden sadece 30’a yakınını teslim aldı, geri kalan cenazeler ise halen kaldırım altındı duruyor.
Boşaltılan köyler
Xerzan Mezarlığı’nın olduğu bölge sarp ve yüksek dağlar ile gür ve sığ ormanlarıyla dikkat çekiyor. Meşe başta olmak üzere ceviz, alıç, elma, armut, erik ve daha birçok meyve ağacı ve buz gibi akan dere ve kaynaklarıyla adeta bir doğa harikası. Bölgede bulunan birçok köy gibi Korcan, Oleka Jor, Oleka Jêr ve diğer birçok köy 90’lı yıllarda başlayan şiddetli çatışmalardan sonra boşaltıldı. Devlet tarafından topraklarından zorla göçertilen yurttaşlar, Türkiye metropollerine yerleşti. Yurttaşlar gittikleri kentlerde yeni bir yaşam inşa ederken, kendi dilinden, kültüründen ve yurtseverlik duygusundan da ödün vermedi.
Sidar’ın ailesi
Koruculuk dayatmasını kabul etmeyen Sidar’ın ailesi 90’larda göç eden ailelerden. 2000’lerde ise köye yerleşip yıkılan evlerini yeniden inşa ettiler. Köyleri olan Korcan’da ailesiyle yaşayan Sidar, bölgede yaşanan olaylara tanıklık etti. Korcan Köyü, Xerzan Mezarlığı’nın iki kilometre yukarısında bulunuyor. 2013 yılında inşa edilen mezarlığı sık sık ziyaret eden Sidar, tüm yapım aşamalarını gözlemler. Sidar’ı köyde kaldığı süre boyunca içerisinde bulunduğu ortam ve tanıklık ettiği gerilla yaşamı derinden etkiledi.
11 fotoğraf
Sidar, 2014 yılında elinde telefonuyla mezarlığa giderek, son kez baktığını hisseder gibi 11 fotoğraf karesi çekti. Mezarlığın girişini, Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan’ın posterinin asılı olduğu giriş kapısını, mezarlığın sıvalı istinat duvarını, “Goristana Şehîden Xerzanê” tabelasını, toprağına birer çiçek konulmuş mezarları, mezarlığın aşağısına kurulan çadırı ve henüz mezar taşları dikilmemiş tüm mezarları fotoğrafladı. Xerzan Mezarlığı’nın yıkılmadan önceki halini çektiği fotoğraflarla ölümsüzleştiren Sidar, geriye bir hafıza bıraktı.
Sidar, söz konusu 11 fotoğraf karesini çektikten 4-5 ay sonra da gerilla saflarına katıldı.
2014 yılında Sidar’ın çektiği fotoğraf kareleri ile mezarlığın son hali arasında dağlar kadar fark var. Sidar’ın çektiği fotoğraflar olmazsa ya da mezar yerlerini bilen bir köylü yol göstermezse, Oleka Jor köyünde 267 gerillanın olduğu mezarlığın yerini bulmak epey zor olacak.
DİLGEŞ RUVANAS/MA
