- Mevcut koşullarda Özerk Yönetim’in varlığı işlevsiz hale geldiği için bütün kurumların, devlet içinde örgütlenecek şekilde konumlanmaları daha gerçekçidir. Statüsü resmen de son bulacaktır.
- QSD askeri yapılanması merkezi devletin savunma gücü olarak entegreyi kabul etmesi nedeniyle özerk varlığı son buluyor. Kurumsal kimliğini feshederek yapısını koruyacak bir strateji izlemek durumunda.
- Türkiye’deki sürecin Rojava’ya etkilerini de hesaba katarak yeni bir örgütsel sisteme odaklanmalı. Suriye’nin geneline hitap eden demokratik muhalefeti örgütleyerek Suriye yönetimine talip olmalı.
HÜSEYİN GEDİK
Suriye’de yaşanan iç savaştan dolayı devletin kurumları dağılmış, yönetim mekanizması çökmüş durumdadır. İş başına getirilen Şam Geçici Hükümeti ise boşlukta sallanan bir yönetim olarak yıkılan devlet yapısını yeniden kurmaya çalışıyor. Uluslararası destekle hemen her konuda yeni bir Suriye inşa edilmeye çalışılıyor. İnşa çalışmaları olsa da henüz işin başındadırlar. Devletin kurumlarını yeniden oluşturmak ve işlevli hale getirmek zaman gerektiren konulardır.
Bu yılın başında HTŞ ve Rojava Özerk Yönetimi arasında yaşanan çatışmalar, Rojava’nın statüsünde önemli değişiklikler meydana getirdi. Ortadoğu’daki siyasi konjonktür tümüyle değişince, güç dengeleri yeniden oluştu, ittifaklar değişti ve bölgede beklenmedik alt üst oluşların ortaya çıkmasına yol açtı.
Ortadoğu’nun şekillendiği yüzyıllık geçmişin artık sürdürülemez olduğu açıktır. Yeni bir Ortadoğu denklemi kuruluyor. Kurulan bu denklemde Kürtlerin yerini doğru tespit edip pozisyon almak; rasyonel davranmak, uluslararası güç dengelerini hesaba katarak amaç ve hedefler belirlemek gerekir. Şu gerçeği belirtmekte fayda vardır; Ortadoğu’da devlet dışı siyasi ve askeri yapılanmalara son veren bir siyasi konjonktür var. Özerk yapılar ve silahlı gurupların merkezi yönetimlere tabi kılınması yönünde uluslararası konsensüs sağlanmış görünüyor. Lübnan, Suriye ve Irak’taki devlet dışı yapılanmalara baskı kurulmasını ve bastırılmasını bu temelde ele almakta fayda vardır.
QSD ve Özerk Yönetim’in geleceği
Rojava’daki en önemli iki oluşumun bölgedeki siyasi konjonktürden etkilenmesi kaçınılmazdır; QSD ile Özerk Yönetim.
HTŞ ile yaşanan çatışmalardan sonra coğrafik olarak tabir edilen Kuzey ve Doğu Suriye Demokratik Özerk Yönetimi fiilen ortadan kalktı. Kanton örgütlenmesine dayanan yönetim modeli de aşılmış hale geldi; Efrîn’in işgal edilmesi, Kobanê’nin abluka altında olması, Kürt bölgeleri arasında iletişim kopukluğu, kanton yönetimlerini de işlevsiz kıldı.
Sadece Rojava’nın koşullarından kaynaklı bir durumun ötesinde uluslararası ilişkilerde de Özerk Yönetim’in statüsü hiçbir zaman tanınmadı. Kurulan bütün diplomatik ilişkilerde Rojava’nın özerk statüsü meşruiyet kazanamadı. Hiçbir devlet, Özerk Yönetimi resmen kabul etmedi.
Devlet içinde örgütlenme
Bu nedenle mevcut haliyle varlığını sürdürmesi yerine, yeni koşullara uygun bir yönetim modeli üzerinde kafa yorması daha doğru olacaktır. Genel coğrafik alandan ziyade kurumlar nezdinde özerklik imkanları değerlendirilmeli ve korunmalıdır. Mevcut koşullarda Özerk Yönetim’in varlığı işlevsiz hale geldiği için bütün kurumların, kendisini devlet içinde örgütleyecek şekilde konumlanmaları daha gerçekçidir. Özerk Yönetim kurumları, merkezi devlet dışında kalarak alternatif olmaktan ziyade devlet içinde kalarak varlıklarını sürdürmek durumundadır. Bu nedenle Özerk Yönetim statüsü resmen de son bulmak zorunda kalacaktır.
QSD kimliğinin feshi
QSD askeri yapılanması merkezi devletin savunma gücü olarak entegreyi kabul etmesi nedeniyle özerk varlığı son bulmaktadır. Üç alay şeklinde orduya katılma kararı, orduyla bütünleşme anlamına gelmektedir. Özerkliğini özgünlüğünü koruyacak şekilde bir entegre söz konusu değildir. Devlet dışı olarak tabir edilen silahlı güçlerin özerk ve özgün varlıkları kabul görülmüyor. Hiçbir ülkede bu türden yapılanmalara izin vermeyen siyasi konjonktürde QSD’nin bu yapısında ısrar etmesi daha farklı sorunlarla karşı karşıya kalması anlamına gelecektir. QSD, kendi kurumsal kimliğini feshederek yapısını koruyacak bir strateji izlemek durumundadır.
YPJ'nin Asayiş'e katılımı
QSD bünyesinde özgün kadın askeri örgütlenmesinin durumu da benzerdir. Yeni Suriye devletinde kadın askeri birliklerin varlığı bir sorun olarak duruyor. Fiiliyatta kadın birlikleri var ama resmiyette kabul edilmiyor. QSD, kendi yapısını lağvetmek durumunda kalırsa YPJ de bu kapsama girecektir. Askeri bir güç olarak merkezi orduya kabul edilmesi için görüşmeler sürse de alternatif olarak iç güvenlikte Asayiş güçleri içinde yer almanın önünde bir engel olmadığını da belirtmek gerekir.
Çatışma riskleri barındıran toplumsal sorunlarda savaş seçeneği her zaman masada varlığını sürdürecektir. Öz savunmanın önemi her zaman öncelikli bir konu olmalıdır. Bu gerçeklikten hareketle Özerk Yönetim’in öz savunma güçlerinin, ileride nasıl bir formasyon kazanacağını belirtmek ve şimdiden kesin bir yargıya varmak doğru bir yaklaşım olamaz. Eğer Özerk Yönetim'in statüsü sona erecekse kendisine bağlı bütün kurumların devlet ile bütünleşmeleri kaçınılmaz hale geleceğini bir öngörü olarak belirtmek durumundayız.
Yeni sistem açılımı
Türkiye’de gelişecek çözüm sürecinin Rojava’ya olan etkilerini de hesaba katarak yeni bir örgütsel sistem kurmaya odaklanmak gerekir. Rojava Özerk Yönetimi’nin Suriye içinde yeni bir siyasi sistemi geliştirerek, kendisine açılım sahası yaratması büyük önem taşıyor. Özerk Yönetim sadece Kürtlerin yaşadığı alana sıkışarak gelecek vaat edemez. Kuşatılmış dar çemberi mutlaka kırmalı. Suriye’nin geneline hitap eden demokratik muhalefeti örgütleyerek Suriye yönetimine talip olması kaçınılmazdır. Yeni siyasi sistem açılımı için zemin teşkil eden toplumsal kesimleri kapsayacak demokratik perspektifle güçlü bir muhalefet oluşturmanın imkânı vardır. Dürziler, Aleviler, seküler Araplar ve diğer azınlıkları bir araya getirecek çatı örgütlemesini oluşturarak siyaset sahnesine çıkmanın zamanı çoktan gelmiştir. Suriye’de ciddi bir siyasi muhalefet boşluğu vardır. Kürtlerin öncülük edeceği bir siyasal organizasyonla Suriye’yi dönüştürebilir, değiştirebilir ve demokratikleştirebilir.