- Her siyasi hareketin kendi ideolojisi, inancı, örgütsel yapısı ve politik öncelikleri olabilir, ancak bunların ortak ulusal taleplerin önüne geçmesi, siyasal mücadele alanını daraltıyor.
- Kürt siyasal hareketlerinin, uluslararası siyaseti yalnızca ideolojik yakınlıklar üzerinden değil, gerçekçi bir güç ve çıkar analizi üzerinden değerlendirmesi gerekiyor.
ŞEMSETTİN ÖZER
Siyaset öznesinin gelişimini, yalnızca kendi toplumsal varlığı ve iç dinamikleri üzerinden değerlendirmek yeterli değildir. Siyasal öznenin hareket alanı, aynı zamanda uluslararası güç ilişkileri, değişen dünya dengeleri ve bu dengeleri biçimlendiren siyasal müdahaleler tarafından belirleniyor. Dolayısıyla bir öznenin siyasal alandaki varlığı, yalnızca kendi iradesini ortaya koymasıyla değil, mevcut güç dengelerini okuyabilme, bu dengeler içerisinde doğru konumlanabilme ve gerektiğinde onları kendi lehine dönüştürebilme kapasitesiyle anlam kazanıyor.
Bu çerçevede Trump ve ABD siyasetinde yaşanan gelişmeleri, yalnızca Trump’ın kişisel siyasi tercihleri üzerinden değerlendirmek doğru olmaz. Burada asıl mesele, ABD siyasal sisteminin kendi kurumsal sınırları, yasaları ve yerleşik güç dengeleri ile yaşadığı gerilimdir. Trump’ın bu sınırları zorlayan ve zaman zaman mevcut siyasal normların dışına çıkan yönetim tarzı, sistemin kendi iç mekanizmalarını harekete geçirdi. Siyasetin sarkacının Trump’ın aleyhine dönmesi, yalnızca kişisel bir siyasi hesaplaşma değil, aynı zamanda sistemin kendi sınırlarını yeniden belirleme ve dengeyi yeniden kurma çabası olarak da okunabilir.
ABD siyasetinde yaşanan bu değişim ve güç dengelerindeki yeniden yapılanma, Erdoğan’ı ve Türkiye siyasetini nasıl etkiler? Bu soruya kesin bir yanıt vermek kolay değildir, çünkü uluslararası sermaye sistemi ve küresel güç ilişkileri, farklı dönemlerde farklı siyasal aktörlere ve yönetim modellerine ihtiyaç duyabiliyor. Erdoğan gibi kişiler de bulunmaz bir kaftandır, sonuna kadar kullanacaklar. Evet, Erdoğan’ın ahbap çavuşları bir bir kaybederken, Erdoğan’ın sistemi hâlâ uluslararası güçler için işlevseldir ve Kürtler için tehlikelidir de. Dolayısıyla mesele, yalnızca Trump ile Erdoğan arasındaki ahbap ilişkisi değil, uluslararası sistemin kendi çıkarları doğrultusunda hangi aktörlerle ve hangi koşullarda ilişki kurmayı tercih ettiğidir.
Kürtlerin özneleşmesi ve ulusal birlik ihtiyacı
Değişen uluslararası güç dengelerinin Kürtlerin siyasal özne olma mücadelesi açısından ne tür imkânlar ve sınırlılıklar yarattığı, üzerinde durulması gereken temel konulardan biridir. Uluslararası gelişmeler, yalnızca devletler ve iktidarlar arasındaki ilişkileri değil, ulusal talepleri bulunan halkların siyasal hareket alanını da doğrudan etkiliyor. Bu nedenle Kürt siyasal hareketlerinin dünya siyasetindeki değişimleri doğru okuyabilmesi ve ortaya çıkan diplomatik imkânları değerlendirebilmesi hayati önem taşıyor. Bunun için öncelikle Kürt siyasal hareketlerinin kendi iç sorunlarıyla yüzleşmesi gerekiyor. Kürt toplumunun sosyolojik gerçekliği, toplumsal beklentileri ve ulusal talepleri dikkate alınmadan yürütülen siyaset, zamanla toplumsal karşılığından uzaklaşma riski taşıyor. Ne yazık ki; genel Kürt partileri ve kurumlarında parçalı yapı, dar grup çıkarları ve “Az olsun, benim olsun” anlayışı belirleyici olabiliyor. Bazı hareketlerde ise klasik sol siyasetin ideolojik kalıpları aşılamıyor; katı ideolojik yaklaşımlar, Kürtlerin ulusal taleplerinin önüne geçebiliyor. Oysa Kürt meselesinin siyasal çözümü ve ulusal kazanımların geliştirilmesi, Kürt toplumunun farklı kesimlerinin ortak beklenti ve taleplerinin dikkate alınmasını gerektiriyor.
Elbette her siyasi hareketin kendi ideolojisi, inancı, örgütsel yapısı ve politik öncelikleri olabilir, ancak bu farklılıkların ortak ulusal taleplerin önüne geçmesi, siyasal mücadele alanını daraltıyor. Devletler ve diplomasi, yalnızca ideolojik yakınlıklar veya inanç ortaklıkları üzerinden işlemiyor. Uluslararası ilişkilerde belirleyici olan; çıkarlar, güç dengeleri, karşılıklı ihtiyaçlar ve müzakere kapasitesidir. Dolayısıyla Kürt siyasal hareketlerinin de uluslararası siyaseti yalnızca ideolojik yakınlıklar üzerinden değil, gerçekçi bir güç ve çıkar analizi üzerinden değerlendirmesi gerekiyor.
Buradan hareketle Kürtler açısından öncelikli mesele, farklı siyasi eğilimleri ortadan kaldırmak değil, bu farklılıkları ortak ulusal hedefler etrafında bir arada tutabilecek bir siyasal irade geliştirmektir. Bunun yolu; karşılıklı fedakârlıktan, birbirini tanımaktan, müzakere etmekten ve gerektiğinde taviz verebilmekten geçiyor. Hiçbir siyasi hareket, kendi örgütsel çıkarlarını veya ideolojik önceliklerini bütün Kürt toplumunun ortak çıkarlarının üzerinde göremez. Ulusal birlik, bir tarafın diğerine teslim olması değil, bütün tarafların ortak kazanımlar uğruna belirli ölçülerde kendisinden feragat edebilmesidir.
Farklı ulusal hareketlerin tarihsel deneyimleri de ideolojik, siyasi ve inançsal farklılıklara rağmen ortak hedefler doğrultusunda uzlaşmanın mümkün olduğunu gösteriyor. Bu uzlaşmalar, çoğu zaman ciddi tartışmalar ve karşılıklı tavizler sonucunda ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla Kürtler açısından birlik meselesini, yalnızca iyi niyet çağrılarıyla değil, somut bir siyasi uzlaşma kültürü ve ortak hareket mekanizmasıyla ele almak gerekiyor. Demokrasinin temelinde de farklılıkların varlığını kabul etmek, karşılıklı haklara saygı göstermek ve ortak yaşamı mümkün kılacak bir uzlaşma zemini oluşturmak bulunuyor.
Ortak siyasal irade, diplomasi ve temsil
Kürt siyasal hareketlerinin son yıllardaki durumuna bakıldığında, ulusal birlik ihtiyacının diplomasi alanında da kendisini açıkça gösterdiği görülüyor. Geçmişten beri ciddi sorunlar barındıran ulusal birlik meselesi, bugün uluslararası diplomasi alanında da belirgin bir zayıflık olarak karşımıza çıkıyor. Kürtlerin uluslararası alandaki siyasal ve diplomatik varlığı, mevcut toplumsal ve ulusal taleplerinin gerektirdiği ölçüde kurumsallaşmış ve etkili bir düzeye ulaşabilmiş değildir. Avrupa’da yürütülen lobi faaliyetleri de kapsam ve etki bakımından sınırlı kalıyor. Özellikle ABD gibi küresel karar alma süreçlerinde önemli ağırlığı bulunan bir ülkede, Kürtlerin ortak taleplerini temsil edebilecek güçlü, sürekli ve kurumsal bir diplomatik mekanizmanın geliştirilmesi ihtiyacı ortadadır.
Burada mesele yalnızca daha fazla lobi faaliyeti yürütmek değildir. Asıl ihtiyaç, Kürt siyasal hareketlerinin uluslararası aktörler karşısında ortak bir perspektif ve müzakere kapasitesi geliştirebilmesidir. Siyasi partilerin ve kanaat önderlerinin birbirlerinden bağımsız, birbiriyle çelişen diplomatik girişimlerde bulunması, ortak taleplerin uluslararası alanda güçlü biçimde temsil edilmesini zorlaştırıyor. Oysa uluslararası ilişkilerde etkili olabilmek, yalnızca haklı taleplere sahip olmakla değil, bu talepleri ortak bir siyasal iradeyle ifade edebilmekle de mümkündür.
Bugün ihtiyaç duyulan şey, herkesin kendi siyasi kimliğinden vazgeçmesi değildir; ortak ulusal çıkarlar söz konusu olduğunda dar örgütsel ve ideolojik önceliklerini gözden geçirebilmesidir. Farklılıklarını müzakere edebilen, birbirine karşı sorumluluk duyan ve gerektiğinde karşılıklı taviz verebilen bir siyasal anlayış geliştirilmeden ulusal birlikten söz etmek mümkün değildir. Kendi içinde ortak bir irade oluşturamayan siyasal hareketlerin, uluslararası gelişmeleri kendi lehine çevirebilmesi de güçleşiyor. Dolayısıyla Kürtlerin siyasal özne olabilmesinin yolu ulusal birlik ve ittifaklardan geçer.